ਗੋਆ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ 95% ਸਾਖਰਤਾ ਮਿਆਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰਾਜ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਐਲਾਨ ਗੋਆ ਦੇ 39ਵੇਂ ਰਾਜ ਸਥਾਪਨਾ ਦਿਵਸ ‘ਤੇ ਪਣਜੀ ਦੇ ਦੀਨਾਨਾਥ ਮੰਗੇਸ਼ਕਰ ਕਲਾ ਮੰਦਰ ਵਿਖੇ ਆਯੋਜਿਤ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਡਾ. ਪ੍ਰਮੋਦ ਸਾਵੰਤ ਨੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਲਾਸ-ਨਵ ਭਾਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ (ਨਵਾਂ ਭਾਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ) ਦੇ ਤਹਿਤ ਗੋਆ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਸਾਖਰ ਰਾਜ ਵਜੋਂ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020 ਦੇ ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਖਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੈ।
ਦਰਅਸਲ, ਉੱਲਾਸ-ਨਵ ਭਾਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਆ ਅੱਜ “ਜਨ-ਜਨ ਸਾਖਰ” ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਸਾਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਉਭਰਿਆ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਉੱਲਾਸ-ਨਵ ਭਾਰਤ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਇੱਕ ਕੇਂਦਰੀ ਸਪਾਂਸਰਡ ਸਕੀਮ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ 2022 ਤੋਂ 2027 ਤੱਕ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਸਕੀਮ ਨਵੀਂ ਸਿੱਖਿਆ ਨੀਤੀ 2020 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਬਾਲਗਾਂ (15 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਕੂਲ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭਾਗ ਹਨ – ਮੁੱਢਲੀ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਕ, ਜ਼ਰੂਰੀ ਜੀਵਨ ਹੁਨਰ, ਮੁੱਢਲੀ ਸਿੱਖਿਆ, ਕਿੱਤਾਮੁਖੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਿਰੰਤਰ ਸਿੱਖਿਆ।
ਉੱਲਾਸ ਸਕੀਮ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ “ਜਨ-ਜਨ ਸਾਖਰ” ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੱਕ, ਇਸ ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ 1.77 ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਮੁੱਢਲੀ ਸਾਖਰਤਾ ਅਤੇ ਅੰਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਏ ਹਨ। ਇਹ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਉੱਲਾਸ ਮੋਬਾਈਲ ਐਪ ‘ਤੇ 2.40 ਕਰੋੜ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿਖਿਆਰਥੀ ਅਤੇ 41 ਲੱਖ ਸਵੈ-ਸੇਵੀ ਅਧਿਆਪਕ ਰਜਿਸਟਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, PLFS ਰਿਪੋਰਟ 2023-24 ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਗੋਆ ਦੀ ਸਾਖਰਤਾ ਦਰ 93.60% ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਗੋਆ ਦੇ ਆਪਣੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਾਜ ਨੇ ਇਸ ਅੰਕੜੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਸਾਖਰਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਲਈ, ਗੋਆ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ-ਸਰਕਾਰੀ ਪਹੁੰਚ ਅਪਣਾਈ, ਯਾਨੀ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਿਭਾਗਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ। ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਨਗਰ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ, ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਅੰਕੜਾ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਅਤੇ ਮਹਿਲਾ ਅਤੇ ਬਾਲ ਵਿਕਾਸ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਵਰਗੇ ਵਿਭਾਗਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ।
ਸਵੈਮਪੂਰਨ ਮਿੱਤਰ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਖਰਤਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਡਿਊਲਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕੀਤੀ। ਸਮਾਜ ਭਲਾਈ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਖੇਤਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਅਨਪੜ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ। ਗੋਆ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਟੀਮ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ SCERT, ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ, ਸਕੂਲ ਮੁਖੀ ਅਤੇ ਵਲੰਟੀਅਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਦਰਅਸਲ, ਇਹ ਸਫਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕ-ਭਾਗੀਦਾਰੀ-ਅਧਾਰਤ ਅਤੇ ਸਵੈ-ਸੇਵਕ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਸਾਖਰਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ, ਜਦੋਂ ਵਿਭਾਗੀ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਸੰਮਲਿਤ ਸਿੱਖਿਆ ਸੰਬੰਧੀ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸਾਧਾਰਨ ਨਤੀਜੇ ਦੇ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦੂਜੇ ਰਾਜਾਂ ਲਈ ਵੀ ਇੱਕ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ 2030 ਤੱਕ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਖਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।