ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੱਧ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 30% ਆਬਾਦੀ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਲੰਮਾ ਸਮਾਂ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਗੈਜੇਟਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਆਲ ਇੰਡੀਆ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਜ਼ (ਏਮਜ਼) ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਡਾ. ਰਾਜੇਂਦਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਓਫਥਲਮਿਕ ਸਾਇੰਸਜ਼ ਦੇ ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਓਫਥਲਮੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਖੇਤਰ ਦਿੱਲੀ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਦੇ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਿਵ ਐਰਰ ਸਿਚੁਏਸ਼ਨ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਟੂਲ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।
ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਓਫਥਲਮੋਲੋਜੀ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ. ਪ੍ਰਵੀਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਜ਼ਰ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਦੀਆਂ ਵਧਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਪਿੱਛੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਕੰਪਿਊਟਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਣਾਂ ਦੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਨਜ਼ਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਦੁਆਰਾ ਵਿਕਸਤ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਿਵ ਐਰਰ ਸਿਚੁਏਸ਼ਨ ਐਨਾਲਿਸਿਸ ਟੂਲ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਮੁਲਾਂਕਣ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਿਵ ਐਰਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਨੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਦਾ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਧਨ ਸਿਹਤ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਹੁੰਚ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਬੂਤ-ਅਧਾਰਤ ਰੋਡਮੈਪ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਨਾ-ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਿਵ ਐਰਰ ਦਾ ਬੋਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਲਗਭਗ 29.5% ਆਬਾਦੀ ਜਾਂ ਲਗਭਗ 6 ਮਿਲੀਅਨ ਲੋਕ ਨਾ-ਸੁਧਾਰੇ ਗਏ ਰਿਫ੍ਰੈਕਟਿਵ ਐਰਰ ਜਾਂ ਪ੍ਰੈਸਬਾਇਓਪੀਆ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹਨ। 50 ਸਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਚਲਨ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 70% ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਕੂਲ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਇਓਪੀਆ (ਨੇੜਲੀ ਨਜ਼ਰ) ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਾਇਓਪੀਆ ਦੀ ਦਰ 13.1% ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਖਲਾਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਹੈ। ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 249 ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 77.5% ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ, 14.5% ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੁਆਰਾ ਅਤੇ 8% ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ 1,085 ਨੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨੀ ਅਤੇ 489 ਯੋਗ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਤਕਨੀਸ਼ੀਅਨ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਪਾਤ ਵਿੱਚ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਸੀਮਤ ਹੈ। ਨੇਤਰ ਵਿਗਿਆਨੀ-ਅਬਾਦੀ ਅਨੁਪਾਤ 1:18,043 ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪਾੜਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਜਨਤਕ ਖੇਤਰ ਦੇ ਅਧੀਨ 269 ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਹਤ ਕੇਂਦਰ/ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਅਰੋਗਿਆ ਮੰਦਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਿਰਫ 50 ਕਾਰਜਸ਼ੀਲ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕੇਂਦਰ ਚਲਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਦੇਖਭਾਲ ਸੇਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ, ਨਿਯਮਤ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਕ੍ਰੀਨ ਟਾਈਮ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨਾ ਇਸ ਵਧ ਰਹੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਅ ਸਕਦਾ ਹੈ।