ਇਹ ਗੱਲ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਜਰੂਰ ਮਿਲੇਗਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਲੋਪੈਥੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਲਈ ਹੋਣ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਤੋਂ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਰਬਲ, ਯਾਨੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੱਟ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਗਲਤ ਹੈ। ਹਰ ਮਰਜ ਦੀ ਦਵਾਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਹਰਬਲ ਸ਼ਬਦ ਭਰੋਸੇ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਤਪਾਦ ‘ਤੇ ਹਰਬਲ, ਨੈਚੁਰਲ ਜਾਂ ਆਯੂਰਵੇਦੀ ਲਿਖਿਆ ਦੇਖ ਕੇ ਹੀ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋਵੇਗੀ, ਬਿਨਾਂ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਹੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਹਰ ਇੱਕ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ
ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਧਤੂਰਾ ਅਤੇ ਅੱਕ ਆਦਿ ਕੁਦਰਤੀ ਦਵਾਈਦਾਰ ਪੌਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਗਲਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ, ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਹਰਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਇਸਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮੰਨਣਾ, ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਹਰਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਕਰਨ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜੇਕਰ ਇਹ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀਂ ਵੀ ਪਹੁੰਚਾਏਗੀ ਤਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਬਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਕਿਸਮ ਦੇ ਕੋਈ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਪਰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਸੰਭਵ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰਬਲ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਧਾਰਨਾ ਨਾ ਬਣਾਓ।
ਚਮਤਕਾਰ ਨਾ ਮੰਨੋ
ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਚਮਤਕਾਰ ਜਾਂ ਜਾਦੂਈ ਸਮਝਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਐਲੋਪੈਥੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਤੁਰੰਤ ਰਾਹਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ‘ਤੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਭਾਵੇਂ ਤੁਰੰਤ ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਨੁਕਸਾਨ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਵ ਕੋਈ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਗਲਤ ਹਨ। ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਬਣਨਾ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਮਾਰਕੀਟਿੰਗ ਦਾ ਹੀ ਕਮਾਲ ਹੈ। ਕਈ ਕੰਪਨੀਆਂ ਧੜੱਲੇ ਨਾਲ ਕਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਨੈਚੁਰਲ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸਾਈਡ ਇਫੈਕਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਵਰਗਾ ਪੱਕੇ ਇਲਾਜ ਦਾ ਸੁਝਾਅ ਵੀ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁੱਝ ਵਿਗਿਆਨਕ ਪਰਖ ‘ਤੇ ਖਰਾ ਨਹੀਂ ਉਤਰਦਾ। ਇਹ ਸਿੱਧੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਤੋਂ ਸੌ ਫੀਸਦੀ ਫਾਇਦੇ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹਨਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਰਲੇਵੇਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਲਾਭ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਿਲੇਗਾ। ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਲੋਪੈਥੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹਨ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ‘ਤੇ ਅਸਰ ਕਰਨ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਅਸਰਦਾਰ ਹੋਣ। ਕਈ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਰੀ ਫੀਸਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਰਵਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਮਹਿੰਗੇ ਟੈਸਟਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਹਰਬਲ ਦਵਾਈਆਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਰਬਲ ਤੋਂ ਚਮਤਕਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾ ਕਰੋ।
ਹਰ ਰੋਗ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ
ਕੁੱਝ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਦਵਾਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਪਰ ਮੁੱਖ ਇਲਾਜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ, ਬ੍ਰੇਨ ਸਟ੍ਰੋਕ ਜਾਂ ਬ੍ਰੈਨ ਹੈਮਰੇਜ ਅਤੇ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹਰਬਲ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ, ਸਰਜਰੀ ਅਤੇ ਨਿਗਰਾਨੀ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਾਈਫਾਈਡ, ਟੀਬੀ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਦਾ ਚਮਤਕਾਰੀ ਉਪਾਅ ਸਮਝ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਬੇਲੋੜਾ ਬੋਝ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਉਮੀਦਾਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਸਗੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨਾ ਹੀ ਗਲਤ ਹੈ।
ਜੋਖਮ ਲੈਣ ਦੀ ਸੀਮਾ
ਨਾ ਤਾਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਕਰਨਾ ਸਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ। ਸ਼ੂਗਰ, ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ, ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਿਰਫ਼ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਚਣ ਸੁਧਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੀਂਦ ਬਿਹਤਰ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਮਿਊਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਦੇ ਚੱਲਦੇ ਹੋਏ ਤੁਸੀਂ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹਨਾਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸੇ ਦਾ ਜੋਖਮ ਨਹੀਂ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਪਵੇਗਾ।
ਮਨਮਾਨੇ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਨਾਂਹ ਕਹੋ
ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਨਿਗਰਾਨੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਅਤੇ ਖੁਰਾਕ ‘ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਕਿ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਨਮਾਨੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਖਾਓ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਰਸਾਇਣ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਮਿਆਰੀਕਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉਤਪਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧਤਾ ਦੀ ਗਰੰਟੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਪਯੋਗੀ ਹੋਣ ਲਈ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤੋ
ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਵਾਓ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਤੁਸੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦ ਖਰੀਦਦੇ ਹੋ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਵਾਕ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ, ਗੁਰਦੇ, ਜਿਗਰ, ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਸਲਾਹ ਦੇ ਕਦੇ ਵੀ ਕੋਈ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ ਨਾ ਲਓ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਦੀ ਥਾਂ ਕਈ ਹਰਬਲ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣਾ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਲੱਡ ਥਿਨਰ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਬੀਪੀ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਨਾਲ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਾਓ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਨਾ ਦਿਖਾਈ ਦੇਵੇੇ ਤਾਂ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰ ਮਿਲੋ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੀ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਫਾਇਦੇ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕਰਵਾਓ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੈ।