ਕੀ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ?

ਕੀ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀ ਭਾਰਤ ਲਈ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਹੈ? ਚੀਨ ਲਈ, ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਇਸ ਦੇ ‘ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਤਾਰ’ ਵਿਚ ਇਕ ਹੋਰ ਰਤਨ ਹੋਵੇਗੀ, ਜੋ ਇਸ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਪਕੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰੇਗੀ। ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਤਣਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੇਕਰ ਭਾਰਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਚੀਨ ਵੱਲ ਝੁਕਾਅ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ। ਨਤੀਜਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਰਥਕ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦਾ ਹਰ ਕਾਰਨ ਹੈ।

ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਸਿਆਸੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਭਾਰਤ ਲਈ ਦੂਰਗਾਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੋਣਗੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਖੇਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਉੱਭਰਦੀਆਂ ਗਤੀਸ਼ੀਲਤਾਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੋਣ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਲਈ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਮੁੜ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਕੋਲੰਬੋ ਵਿੱਚ ਸੱਜੇ-ਪੱਖੀ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਬਦਲੇ ਚੀਨ ਨੂੰ ਲੁਭਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਸਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਫਾਹਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਬਹੁਤੇ ਕਰਜ਼ੇ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿਚ ਫਸ ਗਏ ਹਨ। ਨਤੀਜਾ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਲਈ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਸਵਾਲ ਹੋਰ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਕ ਮਾਰਕਸਵਾਦੀ ਸਮਰਥਕ ਪਾਰਟੀ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਸੱਤਾ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ‘ਚ ਭਾਰਤ ਕੋਲ ਆਪਣੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਡਰਨ ਦਾ ਹਰ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਇਸ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਪੁਨਰ-ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਗੱਠਜੋੜ ਲਿਆਏਗਾ।

ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਲੋਕ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਉਭਾਰ IMF ਦੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਬੇਲਆਉਟ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਨਿਵੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਸਥਿਰਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਦਿਸਾਨਾਇਕ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਅੱਜ ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਦੀ ਪੁਨਰ ਸੁਰਜੀਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਿਆਸੀ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਹੈ; ਇਹ ਅਸ਼ਾਂਤੀਵਾਦੀ ਚਰਿੱਤਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਕਦੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਏਕਤਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰਾ ਬਣਾਇਆ ਸੀ। ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਚੀਨ ਦੇ ਉਭਾਰ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਪਹਿਲੂ ਚੀਨ ਦੀਆਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਇੱਛਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੀਨ ਦੀ ‘ਸਟਰਿੰਗ ਆਫ ਪਰਲਜ਼’ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਚੀਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜੀ ਜਿਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਘੇਰਨਾ ਅਤੇ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਦਬਦਬੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਕੋਲੰਬੋ ਪੋਰਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਅਤੇ ਅਡਾਨੀ ਸੋਲਰ ਐਨਰਜੀ ਇਨੀਸ਼ੀਏਟਿਵ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਰੱਦ ਹੋਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਭਾਰਤੀ ਆਰਥਿਕ ਹਿੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਸਿਆਸੀ ਰੁਖ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਚੀਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੂਨੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਫੈਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਭਾਰਤ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਖੇਤਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਸਿਆਸੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਦਿਸਾਨਾਇਕ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਤਮਿਲ ਭਾਈਚਾਰੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਵਕਾਲਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਮੁੜ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਮਿਲ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰੋਲਬੈਕ ਅਤੇ ਨਸਲੀ ਕੱਟੜਤਾ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਭਾਰਤੀ ਨੀਤੀ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ਲਈ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜਿਹਾ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦਰਮਿਆਨ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਦੱਖਣੀ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਅਸਥਿਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਮਾਲਦੀਵ, ਨੇਪਾਲ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਬੰਗਲਾਦੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਚੌਕੀ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇ.ਵੀ.ਪੀ. ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵੱਲ ਇਸ ਦਾ ਸੰਭਾਵੀ ਝੁਕਾਅ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗਾ, ਭੂਟਾਨ ਨੂੰ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਜੇ ਵੀ ਚੀਨ ਉੱਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਪਕੜ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੀ ਕੂਟਨੀਤਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ਨਾਲ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਸੂਰਜੀ ਊਰਜਾ ਵਰਗੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟਾਂ ‘ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਹਿਯੋਗ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਬਾਹਰੀ ਖਤਰਿਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਲੰਕਾ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਜਲ ਸੈਨਾ ਅਭਿਆਸ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹਿੰਦ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਤਾਲਮੇਲ ਯਕੀਨੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਲੰਕਾ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਪਹੁੰਚ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਇਕਸਾਰਤਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕੂਟਨੀਤਕ ਸੰਵਾਦ ਜੋ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਚੀਨ ਵੱਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਦੀਲੀ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦਰਮਿਆਨ ਸਦਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਵਧਾਵਾ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜਨਤਕ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਵਧਾਏਗਾ।