ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ heart failure ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧੇ ਹਨ। ਗਾਇਕ ਕੇਕੀ ਅਤੇ ਅਦਾਕਾਰ ਪੁਨੀਤ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦੀਆਂ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਮੌਤਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ heart failure ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੂਜੇ ਨੰਬਰ ‘ਤੇ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਰਿਪੋਰਟ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਵੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕਾਰਡੀਓਵੈਸਕੁਲਰ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਚੀਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਾਮਲੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ। ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਨਵੇਂ ਕੇਸਾਂ ਦਾ 46.5 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਇਕੱਲੇ ਹਨ।
ਨੈਸ਼ਨਲ ਕ੍ਰਾਈਮ ਰਿਕਾਰਡ ਬਿਊਰੋ (ਐੱਨਸੀਆਰਬੀ) ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2014 ਤੋਂ 2019 ਦਰਮਿਆਨ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ‘ਚ 53 ਫੀਸਦੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2014 ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 18,309 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ, ਉੱਥੇ ਹੀ 2019 ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਵੱਧ ਕੇ 28,005 ਹੋ ਗਿਆ। NCRB ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 2016 ‘ਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਕਾਰਨ 1940 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਚਲੀ ਗਈ, ਜਦਕਿ 2019 ‘ਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਵਧ ਕੇ 2381 ਹੋ ਗਿਆ। 30 ਤੋਂ 45 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਮੌਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। 2016 ‘ਚ ਇਸ ਉਮਰ ਵਰਗ ਦੇ 6,646 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ, ਜਦਕਿ 2019 ‘ਚ ਇਸ ਕਾਰਨ 7,752 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। 2016 ਵਿਚ 45 ਤੋਂ 60 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 8,862 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ 2019 ਵਿਚ 11,042 ਲੋਕ ਇਸ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਲੜਾਈ ਹਾਰ ਗਏ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਯੂਰਪੀਅਨ ਜਰਨਲ ਆਫ ਪ੍ਰੀਵੈਂਟਿਵ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜੀ ਦੀ ਖੋਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, 2017 ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ 64.3 ਮਿਲੀਅਨ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 29.5 ਮਿਲੀਅਨ ਪੁਰਸ਼ ਅਤੇ 34.8 ਮਿਲੀਅਨ ਔਰਤਾਂ ਸਨ। ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ 1990 ਤੋਂ 2017 ਦਰਮਿਆਨ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ 91.9 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ 1990 ਤੋਂ 2017 ਦਰਮਿਆਨ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ, ਇਸਕੇਮਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੇਸ ਹਨ। ਇਹ ਕੁੱਲ ਕੇਸਾਂ ਦਾ 26.5% ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਰੁਕਾਵਟ ਪਲਮਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਕੁੱਲ ਕੇਸਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 26.2 ਅਤੇ 23.4 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸਕੇਮਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਰੁਕਾਵਟੀ ਪਲਮਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਅਲਕੋਹਲਿਕ ਕਾਰਡੀਓਪੈਥੀ ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਈਪਰਸੈਂਸਟਿਵ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਗਠੀਏ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਵਧੇਰੇ ਆਮ ਹੈ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ
ਪਾਰਕ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਡਾਕਟਰ ਰਵਿੰਦਰ ਭੁੱਕਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿਲ ਦੇ ਦੌਰੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਬਹੁਤ ਹਲਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ, ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਯਕੀਨਨ ਮੰਨੋ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਬੰਦ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ ਹਨ। ਥੋੜੀ ਦੇਰ ਲਈ ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਸਥਾਈ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਾਰਡੀਓਲੋਜਿਸਟ ਕੋਲ ਜਾਣਾ ਬਿਹਤਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਡਾਕਟਰ ਜੋ ਵੀ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਪਰਹੇਜ਼ ਦੱਸੋ, ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਅਪਣਾ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਹਾਰਟ ਅਟੈਕ ਤੋਂ ਬਚ ਸਕਦੇ ਹੋ।
ਮੌਤ ਦੇ 10 ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ
2019 ਵਿੱਚ, WHO ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਮੌਤ ਦੇ 10 ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੁੱਖ ਸੀ। ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਟ੍ਰੋਕ, ਪੁਰਾਣੀ ਰੁਕਾਵਟੀ ਪਲਮਨਰੀ ਬਿਮਾਰੀ (ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਰੁਕਾਵਟ), ਸਾਹ ਦੀ ਲਾਗ, ਨਵਜੰਮੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਸਾਹ ਦੀ ਨਾਲੀ, ਬ੍ਰੌਨਚੀ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਤੋਂ ਮੌਤ, ਅਲਜ਼ਾਈਮਰ ਅਤੇ ਡਿਮੇਨਸ਼ੀਆ, ਦਸਤ, ਸ਼ੂਗਰ ਅਤੇ ਗੁਰਦੇ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ।
ਇਸਕੇਮਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ : ਇਸਕੇਮਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਹੈ ਜੋ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਲੈਸਟ੍ਰੋਲ ਦੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸੰਕੁਚਿਤ ਜਾਂ ਬਲਾਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਆਕਸੀਜਨ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਦਿਲ ਦੇ ਸਹੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਖੂਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ‘ਚ ਅਚਾਨਕ ਰੁਕਾਵਟ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦਿਲ ਦਾ ਦੌਰਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ : ਅਤਿ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਾਈ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਾਈਪਰਟੈਨਸ਼ਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ. ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਦੇ ਫੇਲ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਅਬਸਟਰਕਟਿਵ ਪਲਮਨਰੀ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ : ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਅਬਸਟਰਕਟਿਵ ਪਲਮਨਰੀ ਡਿਜ਼ੀਜ਼ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਦਮੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹਨ। ਇਹ ਕ੍ਰੋਨਿਕ ਬ੍ਰੌਨਕਾਈਟਿਸ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿਚ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਊਰਜਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕੁਝ ਕਦਮ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਥੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੱਕ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿੰਡ ਪਾਈਪ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਕਾਰਨ ਆਕਸੀਜਨ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਹ ਗੱਲ ਲਾਸੈਂਟ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ‘ਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ ਦਿ ਲੈਂਸੇਟ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ (IHD) ਦੇ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਚੌਥਾਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਹੈ। ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ ਦਿਲ ਨੂੰ ਖੂਨ ਦੀ ਘੱਟ ਸਪਲਾਈ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਲ ਦੀ ਅਸਫਲਤਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਇਸਕੇਮਿਕ ਦਿਲ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਹੈ।