ਪਿਛਲੀ ਵਾਰੀ ਅਸੀਂ ਇੱਕ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸੀਂ ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਨਾਲ ਸਕੈਨ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਈਮੇਲ ਆਈਆਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਸਾਂਝੇ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ – ਕਿਸੇ ਨੇ ਧੜਕਣ, ਆਕਰਸ਼ਣ, ਵਿਰੋਧ, ਗਰਮੀ, ਠੰਢਕ ਜਾਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚੁਭਨ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ।
ਅਸੀਂ ਕਈ ਪਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਾਂ; ਭੌਤਿਕ ਸਰੀਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਪਰਤ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਸਰੀਰ ਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕੋਲ ਵਾਲੀ ਪਰਤ ਸੀ, ਜਿਸਨੂੰ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ‘ਔਰਾ’ ਜਾਂ ‘ਪ੍ਰਾਣਮਯ ਕੋਸ਼’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ – ਜੋ ਕਿ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਸਰੀਰ ਆਤਮਾ ਦਾ ਵਾਹਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਸਥਾਈ ਨਹੀਂ ਹੈ – ਇੱਕ ਦਿਨ ਇਹ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਰੀਰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੁੱਢਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਵੇਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਸਾਨੂੰ ਯੋਗ ਵਿਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ। ਇਹ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੀ ਆਖ਼ਰੀ ਸਾਹ ਤੱਕ ਤੰਦਰੁਸਤ, ਚਮਕਦਾਰ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਅੱਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਜਿਹੜੇ ਸਾਧਕ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਨਾਲ ਸਨਾਤਨ ਕ੍ਰਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚਮਕਦਾਰ ਤਵਚਾ ਅਤੇ ਆਕਰਸ਼ਣ, ਇਸ ਵੇਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਦਾ ਜੀਉਂਦਾ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ।
ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਸਰੀਰ ਲਈ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਮੁੱਖ ਹੈ। ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਮੁੱਖ ਚੱਕਰ ਹਨ, ਜੋ ਐਗਜ਼ਾਸਟ ਫੈਨ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ – ਵਰਤੇ ਗਏ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟਦੇ ਹਨ (ਤਾਂ ਜੋ ਕੋਈ ਖੜੋਤ/ਬਿਮਾਰੀ ਨਾ ਹੋਵੇ) ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਣ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਚੱਕਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗ ਜਾਂ ਕੰਮ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਦੀ ਵਾਧੂ ਜਾਂ ਘਾਟ ਹੋ ਜਾਏ ਤਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਊਰਜਾਵਾਨ ਦੋਵਾਂ ਪਰਤਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸਨਾਤਨ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਯਮਤ ਅਭਿਆਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸਿਹਤਮੰਦ, ਸੰਤੁਲਿਤ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਲਈ ਘੱਟ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਬਣਾਵੇਗਾ।
ਚੱਕਰ ਸੰਤੁਲਨ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਹਰ ਚਕਰ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਮੁੜ ਵੰਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ – ਜਿੱਥੇ ਘਾਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੇ ਭਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਵਾਧੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਕਿਰਿਆ ਕਰਨ ਲਈ:
1. ਵਜਰਾਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੋ।
2. ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰ ਲਓ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਯੋਗਿਕ ਸਾਹ ਲਓ (ਪੇਟ ਅਤੇ ਛਾਤੀ ਦੇ ਸਾਹ ਦਾ ਸੁਮੇਲ)।
3. ਸਾਹ ਛੱਡੋ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਮੂਲਾਧਾਰ ਚਕਰ ਵੱਲ ਕਰ ਲਵੋ (ਕਮਰ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ) (ਫੋਟੋ 1)।
4. ਉੱਜਈ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੋ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸਵਾਧਿਸ਼ਠਾਨ (ਮੂਲਾਧਾਰ ਤੋਂ ਦੋ ਉਂਗਲਾਂ ਉੱਪਰ ਸਥਿਤ) ਤੱਕ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ (ਫੋਟੋ 2), ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਰਹੋ ਅਤੇ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਣੀਪੂਰਕ (ਨਾਭੀ ‘ਤੇ ਸਥਿਤ) (ਫੋਟੋ 3), ਅਨਾਹਤ (ਛਾਤੀ ਦੇ ਖੋਲ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ) (ਫੋਟੋ 4), ਵਿਸ਼ੁੱਧੀ (ਗਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ) (ਫੋਟੋ 5), ਅਤੇ ਅਗਿਆ (ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਥਿਤ) ਤੱਕ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕੋ (ਫੋਟੋ 6)।
5.ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਵਧਾਓ ਅਤੇ ਸਹਸਰਾਰ ਚੱਕਰ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਬਾਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀ ਗੋਲਾ, ਬਾਰੇ ਸੋਚੋ। (ਫੋਟੋ 7)। ਕੁਝ ਸਕਿੰਟਾਂ ਲਈ ਸਾਹ ਅਤੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਰੋਕੋ।
6. ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਹੋਏ, ਹਥੇਲੀਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਲਿਆਓ, ਹਰ ਚੱਕਰ ‘ਤੇ ਥੋੜ੍ਹੀ ਦੇਰ ਲਈ ਰੁਕਦੇ ਹੋਏ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਤੁਸੀਂ ਮੂਲਾਧਾਰ ‘ਤੇ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ।
ਇਹ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਸੱਤ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਚੱਕਰ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਇੱਕ ਸੈੱਟ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਵਿੱਚ ਨੋਟ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਮੁੱਖ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹੱਥਾਂ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਾਹ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਮੇਲ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਆਪ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾ ਪਾਓ। ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਅੱਗੇ ਵਧੋ।
ਸ਼ੁਰੂ ਦੇ ਕੁਝ ਹਫ਼ਤੇ, ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਹੱਥ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਤੇ-ਹੇਠਾਂ ਚੱਲਣ। ਇਹ ਬਿਲਕੁਲ ਠੀਕ ਹੈ।
ਹਰ ਚੱਕਰ ਸਰੀਰ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲੋੜਾਂ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ‘Sanatan Kriya – Essence of Yoga’ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਨਤੀਜਿਆਂ ਲਈ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਸਿਖਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
– ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਗੁਰੂਜੀ ਧਿਆਨ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵੇਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਗਿਆਨੀ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ “ਸਨਾਤਨ ਕ੍ਰਿਆ: ਦਿ ਏਜਲੈੱਸ ਡਾਇਮੇਨਸ਼ਨ” ਵ੍ਰਿਧਾਵਸਥਾ-ਰੋਧਕ ਵਿਗਿਆਨ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ।
ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ: www.dhyanfoundation.com