ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹਰ ਸਾਲ 16 ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦਿਵਸ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਟੀਕਾਕਰਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਟੀਕਿਆਂ ਨੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਬਚਾਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਖਤਰਨਾਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਖਤਮ ਜਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੰਟਰੋਲ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਵੀ, ਨਵੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਟੀਕਾਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਬਾਲ ਫੰਡ (UNICEF) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਟੀਕੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਦੋਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਉਮਰ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਖਾਸ ਉਮਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਪੋਲੀਓ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ 5 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਪੋਲੀਓ ਟੀਕੇ ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ BCG ਟੀਕਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਪਦਿਕ (TB) ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਭਾਵੀ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਦਰਦ, ਸੋਜ, ਡਿਸਚਾਰਜ, ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ, ਜਾਂ ਸਿਰ ਦਰਦ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਦੂਜਾ ਓਰਲ ਪੋਲੀਓ ਵੈਕਸੀਨ (OPV) ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਪਹਿਲੀ ਖੁਰਾਕ ਹੈ। ਇਹ ਪੋਲੀਓ ਵਾਇਰਸ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਕੋਈ ਆਮ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ ਹੈ, ਜੋ ਵਾਇਰਲ ਜਿਗਰ ਦੀ ਲਾਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਲੀ ਅਤੇ ਹਲਕਾ ਦਰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
6 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ OPV-1, ਪੈਂਟਾਵੈਲੈਂਟ-1, ਰੋਟਾਵਾਇਰਸ ਵੈਕਸੀਨ-1, ਅਤੇ PCV-1 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਟੀਕੇ ਡਿਪਥੀਰੀਆ, ਪਰਟੂਸਿਸ, ਟੈਟਨਸ, ਹੈਪੇਟਾਈਟਸ ਬੀ, Hib, ਰੋਟਾਵਾਇਰਸ (ਗੰਭੀਰ ਦਸਤ), ਨਮੂਨੀਆ, ਮੈਨਿਨਜਾਈਟਿਸ ਅਤੇ ਪੋਲੀਓ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ, ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਥਕਾਵਟ, ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
10 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਟਾਵੈਲੈਂਟ-2, OPV-2, ਅਤੇ ਰੋਟਾਵਾਇਰਸ ਵੈਕਸੀਨ-2 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟੀਕੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਸੋਜ ਅਤੇ ਦਰਦ, ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ, ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਥਕਾਵਟ, ਜਾਂ ਭੁੱਖ ਨਾ ਲੱਗਣਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ-ਅੰਦਰ ਹੱਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 14-ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਂਟਾਵੈਲੈਂਟ-3, ਓਪੀਵੀ-3, ਰੋਟਾਵਾਇਰਸ ਟੀਕਾ-3, ਅਤੇ ਪੀਸੀਵੀ-2 ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਖੁਰਾਕਾਂ ਕਈ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।
9-12 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਸਰਾ-ਰੁਬੇਲਾ (ਐਮਆਰ)-1, ਜਾਪਾਨੀ ਇਨਸੇਫਲਾਈਟਿਸ (ਜੇਈ-1), ਅਤੇ ਖਸਰਾ-ਰੁਬੇਲਾ ਤੋਂ ਬੁਖਾਰ, ਧੱਫੜ ਅਤੇ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪੀਸੀਵੀ ਬੂਸਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਜੇਈ ਮੱਛਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਦਿਮਾਗੀ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। 16-24 ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਟੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਐਮਆਰ-1, ਜੇਈ-2, ਡੀਪੀਟੀ ਬੂਸਟਰ-1, ਅਤੇ ਇੱਕ ਓਪੀਵੀ ਬੂਸਟਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਬੂਸਟਰ ਟੀਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਟੀਕਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਡੀਪੀਟੀ ਬੂਸਟਰ-2 5-6 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬੂਸਟਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੈ। ਟੈਟਨਸ ਅਤੇ ਡਿਪਥੀਰੀਆ (ਟੀਡੀ) ਟੀਕੇ 10 ਅਤੇ 16 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ, ਹਰੇਕ ਦੀ ਇੱਕ ਖੁਰਾਕ ਦੇ ਨਾਲ। ਇਹ ਟੈਟਨਸ ਅਤੇ ਡਿਪਥੀਰੀਆ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਜ਼ਖ਼ਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲ ਸਕਦੇ ਹਨ।