ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਵਾਹਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਕਰਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਨਵੇਂ ਨਿਯਮਾਂ ਤਹਿਤ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਵਾਹਨ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ V2V (Vehicle-to-Vehicle) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਦਾ ਮਕਸਦ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਉਸ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਜੇ ਦਿਖਾਈ ਨਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਜੇ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਕਾਰ ਅਚਾਨਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਪਿੱਛੇ ਆ ਰਹੇ ਵਾਹਨ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸਿਗਨਲ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੋਣ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸੜਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਮੰਤਰਾਲੇ (MoRTH) ਨੇ 22 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ Central Motor Vehicles (Amendment) Rules, 2026 ਦਾ ਖਰੜਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ V2V ਸੰਚਾਰ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਸੁਝਾਅ ਤੇ ਇਤਰਾਜ਼ ਮੰਗੇ ਗਏ ਸਨ।
ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਮੁਤਾਬਕ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2027 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਨ ਵਾਲੇ V2V ਨਾਲ ਲੈਸ L, M ਅਤੇ N ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਵਾਹਨਾਂ ਨੂੰ AIS-230 ਮਿਆਰਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1 ਅਕਤੂਬਰ 2028 ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ L, M ਅਤੇ N ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ V2V ਸਿਸਟਮ ਲਾਜ਼ਮੀ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। L ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਹੀਆ ਵਾਹਨ, M ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਬੱਸਾਂ, ਜਦਕਿ N ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਮਾਲ ਢੋਣ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ On-Board Unit (OBU) ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹ ਯੂਨਿਟ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਰ ਵਾਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਂਝੀ ਕਰੇਗਾ। ਵਾਹਨ ਆਪਣੀ ਗਤੀ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਰਗੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਣਗੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਿਸਟਮ ਸੰਭਾਵਿਤ ਟੱਕਰ ਜਾਂ ਹੋਰ ਖਤਰੇ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਕੇ ਡਰਾਈਵਰ ਨੂੰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦੇ ਸਕੇਗਾ। ਇਸ ਤਕਨੀਕ ਰਾਹੀਂ ਅਚਾਨਕ ਬ੍ਰੇਕ ਲਗਾਉਣ, ਟੱਕਰ ਦੇ ਖਤਰੇ, ਗਲਤ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਵਾਹਨ, ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਵਾਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਲਗਭਗ 300 ਮੀਟਰ ਤੱਕ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਨੇੜਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਜ ਕਈ ਨਵੇਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ADAS ਵਰਗੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਕਨੀਕਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਹ ਕੈਮਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੈਂਸਰਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਖਤਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। V2V ਤਕਨੀਕ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਕੈਮਰੇ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਾਹਨ ਵੱਡੇ ਟਰੱਕ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਕੋਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਵੀ ਦੋਵੇਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਚਾਰ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਖਤਰੇ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ V2V ਅਤੇ ADAS ਇਕੱਠੇ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਵਾਹਨ ਵਿੱਚ ਲਗਣ ਵਾਲੇ On-Board Unit ਦੀ ਕੀਮਤ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 5,000 ਰੁਪਏ ਤੋਂ 7,000 ਰੁਪਏ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਵੇਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। V2V ਸਿਸਟਮ ਲਈ AIS-230 ਵਿੱਚ ਰੇਡੀਓ ਸਿਗਨਲ, ਫ੍ਰੀਕੁਐਂਸੀ, ਰਿਸੀਵਰ, ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਉਪਕਰਨਾਂ ਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਤਕਨੀਕੀ ਮਾਪਦੰਡ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
V2V ਤਕਨੀਕ ਨਾਲ ਸੜਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਡਾਟਾ ਅਤੇ ਗੋਪਨੀਯਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਰੂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਡਿਜੀਟਲ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਾਂਝੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲੇ ਜਾਂ ਡਾਟਾ ਦੀ ਗਲਤ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਵੀ ਦੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਲੱਖਾਂ ਵਾਹਨਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕੋ ਸਮੇਂ ਭੇਜੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਿਗਨਲਾਂ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਕਿੰਨੀ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਲਤ ਜਾਂ ਖਰਾਬ ਸਿਗਨਲ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਣਗੇ। ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਇਹ ਤਕਨੀਕ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਡਰਾਈਵਰਾਂ ਨੂੰ ਖਤਰੇ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਚੇਤਾਵਨੀ ਮਿਲੇਗੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਈ ਗੰਭੀਰ ਸੜਕ ਹਾਦਸਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।