ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨੀ ਸਿਹਤ ਰੁੱਤਾਂ ਦੀ ਲੈਅ ਨਾਲ ਚੱਲਦੀ ਸੀ !

ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਾਲਮੇਲ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਫਰਿੱਜਾਂ, ਸੁਪਰਮਾਰਕੀਟਾਂ, ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਪਹਿਲਾਂ, ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਦੇ ਚੱਕਰ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਭੋਜਨ ਉਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉੱਗਦਾ ਸੀ, ਕੰਮ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਅਤੇ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਨਾਲ ਆਰਾਮ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਾਲ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿੱਚ ਜੀਊਣ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਸਾਲ ਭਰ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਟ੍ਰਾਬੇਰੀ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਡੁੱਬਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਰੱਕੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਵਿਗਿਆਨੀ ਇਹ ਖੋਜ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਰਵਾਇਤੀ ਮੌਸਮੀ ਆਦਤਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਿਹਤ ਲਾਭ ਸਨ।

ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਕੁਦਰਤੀ ਜੈਵਿਕ ਲੈਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਰਕੇਡੀਅਨ ਰਿਦਮ ਹੈ, ਜੋ 24 ਘੰਟਿਆਂ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜੈਵਿਕ ਘੜੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨੀਂਦ, ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਪਾਚਨ ਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੀ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ, ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ, ਮਨੋਦਸ਼ਾ, ਪ੍ਰਜਨਨ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੀਨਾਂ ਦੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਦਿਨ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ, ਤਾਪਮਾਨ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਹਰ ਰੁੱਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਢਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪੂਰਵਜ ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁਦਰਤੀ ਸੰਕੇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰੀਰਕ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।

ਰਵਾਇਤੀ ਖੁਰਾਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਰੁੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਜ਼ੇ ਫਲ ਮਿਲਦੇ ਸਨ, ਠੰਢੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ, ਅਨਾਜ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ‘ਤੇ ਕੱਟਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਬਦਲਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਫਲ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਡੀਹਾਈਡ੍ਰੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਚਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਜੜ੍ਹਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਊਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਤਾਜ਼ਾ ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਆਧੁਨਿਕ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਕਾਰਨ ਲਗਭਗ ਹਰ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਵਸਤੂ ਸਾਲ ਭਰ ਉਪਲਬਧ ਹੈ, ਪਰ ਮੌਸਮੀ ਭੋਜਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸੀ ਸਾਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਪੋਸ਼ਣ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।

ਪਹਿਲਾਂ ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵੀ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਬਸੰਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਜਾਈ, ਕਟਾਈ ਅਤੇ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਹਨਤ ਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ ਸਰਦੀਆਂ ਆਰਾਮ ਅਤੇ ਹੌਲੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਦਾ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਜ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਸਾਲ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਮਾਂ ਘਰਾਂ ਜਾਂ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਲੈਆਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੀ। ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਕਸਰਤ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਮੌਸਮੀ ਮਨੋਰੰਜਨ ਦਿਲ ਦੀ ਸਿਹਤ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੈਵਿਕ ਘੜੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸੈਰੋਟੋਨਿਨ ਵਰਗੇ ਹਾਰਮੋਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਕੁਦਰਤੀ ਧੁੱਪ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ, ਵਿਟਾਮਿਨ-ਡੀ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਸੰਬੰਧੀ ਵਿਕਾਰ ਵੱਧ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬਾਹਰ ਬਿਤਾਉਣਾ ਸਰੀਰ ਦੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਜੈਵਿਕ ਲੈਆਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਸਭਿਆਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਰਾਮ, ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਦਾ ਮੌਸਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਛੋਟੇ ਦਿਨ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਘੱਟ ਸਰੀਰਕ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਸਮਾਜ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖੋਜ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ ਨਾਲ ਤਣਾਅ ਘਟ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਆਲਸ ਦਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੁੜ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਮਾਂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵੀ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਹੈ। ਤਾਪਮਾਨ, ਨਮੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਕੁਝ ਲਾਗਾਂ ਖਾਸ ਮੌਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੰਤੁਲਿਤ ਖੁਰਾਕ, ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ, ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ ਟੀਕਾਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗੀ ਸਫ਼ਾਈ ਹਰ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਰੋਗ-ਪ੍ਰਤੀਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ।

ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਡੀ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਕੁਝ ਲੋਕ ਸੀਜ਼ਨਲ ਅਫੈਕਟਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰ  ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟ ਧੁੱਪ ਕਾਰਨ ਉਦਾਸੀ, ਥਕਾਵਟ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕਮੀ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਨਿਯਮਤ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਮਨੋਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਤੁਲਿਤ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਕਈ ਰਵਾਇਤੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ, ਰਵਾਇਤੀ ਚੀਨੀ ਚਿਕਿਤਸਾ ਅਤੇ ਕਈ ਆਦਿਵਾਸੀ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ—ਇਹ ਮੰਨਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ਕਿ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਜੀਵਨ-ਸ਼ੈਲੀ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਰਵਾਇਤੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਆਧੁਨਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਅੱਜ ਦੀ ਸਰਕੇਡੀਅਨ ਜੀਵ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਨੋਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੇਲ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੀਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਜਾਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨਾ ਹੈ।

ਅੱਜ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਨ ਜੀਣਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕੁਝ ਛੋਟੇ ਬਦਲਾਅ ਸਿਹਤ ਲਈ ਵੱਡੇ ਲਾਭ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ:—

ਰੁੱਤਾਂ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮ ਦਾ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਜੈਵਿਕ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਸਾਡਾ ਜੀਵਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਡਾ ਸਰੀਰ ਅੱਜ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦੀਆਂ ਲੈਆਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ, ਨੀਂਦ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਦਰਤ ਨਾਲ ਬਿਤਾਏ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਰੁੱਤਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਢਾਲ ਲਈਏ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਸਰੀਰਕ ਸਿਹਤ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੀ ਮਾਨਸਿਕ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਧਾਰ ਲਿਆ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਬਿਹਤਰ ਸਿਹਤ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕੁਝ ਨਵਾਂ ਲੱਭਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਦਰਤ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਦੀਵੀ ਲੈਆਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।