ਹਰ ਸਾਲ ਸੜਦੇ ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਵਧਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਹੱਲ !

ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਲੜਨ ਵਿੱਚ ਤਾਲਮੇਲ ਅਤੇ ਸਹਿਯੋਗ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।  ਅੰਤਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਪੈਨਲ ਆਨ ਕਲਾਈਮੇਟ ਚੇਂਜ (ਆਈਪੀਸੀਸੀ) ਦੀ ਛੇਵੀਂ ਮੁਲਾਂਕਣ ਰਿਪੋਰਟ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਛਿਮਾਹੀ ਵਿੱਚ 1950 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।  ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਨੇ ਵੀ 1901 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਔਸਤ ਤਾਪਮਾਨ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰਚ ਲਈ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਵਿੱਚ 71 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਹੈ।  ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕੇ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਅੱਗ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।  ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸੋਕੇ ਦੇ ਮਾੜੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਕਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ।  ਇਸ ਸਮੇਂ, ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਹਨ।  ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਕਿ ਖੁਸ਼ਕ ਹਾਲਾਤ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦੇਵੇਗੀ।

ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਰਾਜ ਦੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅੰਕੜੇ (2000-2020) ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਬਾਰੇ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਲਗਭਗ 2,400 ਹੈਕਟੇਅਰ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰ ਹਰ ਸਾਲ ਅੱਗ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।  ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਕੋਲ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਆਧਾਰਿਤ ਤਕਨੀਕ ਹੈ, ਜੋ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਫਿਰ ਵੀ, ਸਾਲ ਦਰ ਸਾਲ ਜੰਗਲ ਸੜਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਤਕਨੀਕੀ ਦਖਲ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ।  ਅੱਗ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਜ਼ਮੀਨੀ ਉਪਾਅ ਗਾਇਬ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਪਰੇ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।  ਅੱਗ ਬੁਝਾਉਣ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ ਢਲਾਨ ਜਾਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।  ਹੈਲੀਕਾਪਟਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਲਾਉਡ ਸੀਡਿੰਗ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਛਿੜਕਾਅ ਵੀ ਬਹੁਤ ਅਵਿਵਹਾਰਕ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ।  ਜੰਗਲਾਤ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਗਟਾਈਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਵੀ ਇੱਕ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਸਰਕਾਰ ਸਹੀ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਭਟਕ ਰਹੀ ਹੈ।  ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅੱਗ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਤੱਕ ਵੀ ਸੀਮਿਤ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦੋਂ ਮੌਨਸੂਨ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਬਾਰਸ਼ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੌਸਮੀ ਸੰਭਾਲਵਾਦੀ ਅਗਲਾ ਅੱਗ ਸੀਜ਼ਨ ਆਉਣ ਤੱਕ ਅਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਬਾਰੇ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਵਿਆਖਿਆਵਾਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ।  ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪ੍ਰਜਾਤੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਵਧੇਰੇ ਚਿੰਤਾ ਹੈ।  ਇਸਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚਿਰ ਪਾਈਨ ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।  ਇਹ ਇੱਕ ਦੇਸੀ ਦਰੱਖਤ ਹੈ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਦੀਆਂ ਢਲਾਣਾਂ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਦਾ ਪੇਂਡੂ ਸਮਾਜ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।  ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਅੰਦੋਲਨ ਹੋਏ ਹਨ।  ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਵਪਾਰਕ ਸ਼ੋਸ਼ਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ 1916 ਦੀ ਲਹਿਰ ਅਤੇ 1970 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀ ਚਿਪਕੋ ਅੰਦੋਲਨ ਮਹਾਨ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।  ਜਦੋਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਵਸੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਦਰਖਤ ਅਤੇ ਕੁਹਾੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ।  ਇਹ ਗਲਤ ਧਾਰਨਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਈਨ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਹਨ।  ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੱਗਭੱਗ 99 ਫੀਸਦੀ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਮਨੁੱਖੀ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।  ਪਾਈਨ ਦੇ ਜੰਗਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਹੀਂ ਸੜਦੇ।  ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਸੋਚ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਸਬੂਤ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਮਾਨਸੂਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਘਾਹ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਉੱਗਦਾ ਹੈ।  ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖੋ, ਚਾਰੇ ਦੀ ਘਾਟ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ।  ਚਾਰੇ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਇਸ ਤੱਥ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਸ਼ਾਇਦ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਇਕਲੌਤਾ ਖੇਤਰ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰੇ ਲਈ ਰੁੱਖਾਂ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।  ਹਾਂ, ਪਾਈਨ ਕੈਨੋਪੀ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਚਾਰੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਚੰਗੇ ਨਤੀਜੇ ਆਏ ਹਨ।  ਅਜਿਹੀਆਂ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਪਸ਼ੂਆਂ ਲਈ ਚਾਰਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।  ਸਖ਼ਤ ਜੰਗਲਾਤ ਨੀਤੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਵਿਚਕਾਰ ਰੁਕਾਵਟ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।  ਮਾੜੇ ਜੰਗਲ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਨੇ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ਹੈ।  ਪੂਰੇ ਮੌਸਮ ਲਈ ਜੰਗਲਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਹੋਰ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਕੂਲ ਭਵਿੱਖ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।  ਗਲਤ ਪ੍ਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਵਿਗਿਆਨਕ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸੋਧਣ, ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮੁੜ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਪਿਛਲੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਸੁਧਾਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।  ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ, ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।  ਚੰਗੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਜੰਗਲਾਤ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਹੈ।  ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਅਜੇ ਵੀ ਨਾ ਸੰਭਲਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਜੰਗਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੜਦੇ ਰਹਿਣਗੇ, ਸ਼ਾਇਦ ਹੋਰ ਵੀ ਤੀਬਰਤਾ ਨਾਲ।