ਅੱਜ ਦਾ ਮਨੁੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਸੁਖਾਵੇਂ, ਆਸਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਜਿਉਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਅੱਜ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗੇਗਾ ਕਿ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਸੁਖਾਲੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬਟਨ ਦਬਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਘਰ ਰੋਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇੱਕ ਕਲਿੱਕ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਮਨੋਰੰਜਨ ਅਤੇ ਖਾਣਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮਹੀਨਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸਫ਼ਰ ਹੁਣ ਕੁੱਝ ਹੀ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤੈਅ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਏ.ਸੀ. ਹਨ ਅਤੇ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਹੀਟਰ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਸਭ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰੋਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਾਂ?
ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਚਿੰਤਾ, ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਸੰਤੋਖ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਮਨੋਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਅਸੰਤੋਖ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਸਾਡੀ ਮਾਨਸਿਕਤਾ ਦੀਆਂ ਦੋ ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਹਨ: ਪਹਿਲੀ, ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਆਦਤ ਪੈ ਜਾਣੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਿਰੰਤਰ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ।
ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੀ ਆਦਤ: ਮਨੋਵਿਗਿਆਨ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਆਦੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਨਵੀਂ ਚੀਜ਼ ਜਾਂ ਨਵੀਂ ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਫੋਨ, ਵੱਡੀ ਗੱਡੀ, ਨਵਾਂ ਘਰ ਜਾਂ ਏ.ਸੀ. ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਤੇ ਚਾਅ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਦਿਨ ਬੀਤਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸੁਵਿਧਾ ਸਾਡੇ ਲਈ ਇੱਕ “ਸਾਧਾਰਨ ਆਦਤ” ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਇੱਕ ਆਮ ਹਿੱਸਾ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਕੁਝ ਹੀ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਚੀਜ਼ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜਾਂ ਉਸਦੀ ਕਦਰ ਸਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪਰ ਅਸਲ ਸਮੱਸਿਆ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੁਵਿਧਾ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
- ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, ਅੱਜ ਕੱਲ੍ਹ ਗਰਮੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬਿਜਲੀ ਚਲੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਬੇਚੈਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
- ਜੇਕਰ ਸਾਡੇ ਫੋਨ ਦਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਕੁਝ ਪਲਾਂ ਲਈ ਧੀਮਾ ਹੋ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਚਿੜਚਿੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ।
ਇੱਥੇ ਸੋਚਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਚੀਜ਼ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਸਦੀ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਗ਼ੈਰ-ਹਾਜ਼ਰੀ ਸਾਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਤਕਲੀਫ਼ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਨੇ ਗੁਲਾਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਾਨਸਿਕ ਸੰਤੁਲਨ ਬਾਹਰੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ-ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂਦੇ ਸਨ।
ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ : ਸਾਡੇ ਦੁਖੀ ਹੋਣ ਦਾ ਦੂਜਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੈ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ। ਕੱਲ੍ਹ ਤੱਕ ਜੋ ਸੁਵਿਧਾ ਜਾਂ ਵਸਤੂ ਸਾਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਸਹੀ, ਵਧੀਆ ਅਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਲੱਗ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਅਧੂਰੀ ਅਤੇ ਮਾੜੀ ਲੱਗਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਕੋਲ ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਹਤਰ ਚੀਜ਼ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ।
- ਆਪਣੀ ਸਧਾਰਨ ਗੱਡੀ ਸਾਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਕੋਲ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਅਤੇ ਮਹਿੰਗੀ ਗੱਡੀ ਨਹੀਂ ਆ ਜਾਂਦੀ।
- ਆਪਣਾ ਛੋਟਾ ਜਾਂ ਸਧਾਰਨ ਘਰ ਸਾਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੁੰਦਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਘਰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਲੈਂਦੇ।
ਇਹ ਨਿਰੰਤਰ ਤੁਲਨਾ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਈਰਖਾ, ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਅਧੂਰੇਪਣ ਦਾ ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਜੋ ਹੈ, ਉਹ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਸੁਪਨਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ-ਦੇਖ ਕੇ ਅੰਦਰੋਂ-ਅੰਦਰੀਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ : ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਨੇ ਇਸ ਅਸੰਤੋਖ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਲ, ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਘੁੰਮਣ-ਫਿਰਨ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਹੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਇਸ ਬਣਾਉਟੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਖ਼ੁਸ਼ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਸੀਂ ਹੀ ਦੁਖੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਸੋਚ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰ ਵੀ ਉਦਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵੱਲ ਕਿਵੇਂ ਵਧਿਆ ਜਾਵੇ : ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਅਸੰਤੋਖ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਰਲ ਪਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਲਿਆਉਣੀਆਂ ਪੈਣਗੀਆਂ :
- ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰੋ: ਜੋ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਅਤੇ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅੱਜ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨਾ ਸਿੱਖੋ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਕੱਢ ਕੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕਰੋ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਇੰਨੀ ਸੁਖਾਲੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
- ਤੁਲਨਾ ਕਰਨੀ ਬੰਦ ਕਰੋ: ਇਹ ਗੱਲ ਸਮਝੋ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਉਸਦੀਆਂ ਪਰਿਸਥਿਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸਫ਼ਰ ਵੱਖਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦਿਓ।
- ਮਾਨਸਿਕ ਧੀਰਜ ਬਣਾਓ: ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਅਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਚਿੜਚਿੜੇ ਹੋਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਧੀਰਜ ਰੱਖਣਾ ਸਿੱਖੋ। ਜੇਕਰ ਕਦੇ ਬਿਜਲੀ ਜਾਂ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਬੰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਲਓ।
- ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਅਤੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੂੰ ਅਹਿਮੀਅਤ ਦਿਓ: ਭੌਤਿਕ ਵਸਤੂਆਂ (ਜਿਵੇਂ ਫੋਨ, ਗੱਡੀਆਂ) ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਅਸਥਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਬਿਤਾਇਆ ਸਮਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ, ਚੰਗੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਾਨੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਮਾੜੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਲੈਣਾ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤ ਹੈ। ਸੱਚੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਸੰਤੋਖ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਅਸੀਂ “ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਦਿਨ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਸੁਵਿਧਾਵਾਂ ਸੱਚੇ ਅਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ ਬਣ ਜਾਣਗੀਆਂ।