ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ : ਲੋਕ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ

ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਅੱਤਵਾਦ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਵੀਂ ਨਹੀਂ ਹੈ ਅਤੇ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜਨਾਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟ ਕੇ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਇਹ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੇ ਛੋਟੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ ਅਤੇ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਇੰਨੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕਿਉਂ ਜਾਰੀ ਹੈ? ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਅੱਤਵਾਦ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਾਲੀਆ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਤਵਾਦੀ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਯੋਜਨਾ ਰਾਹੀਂ ਆਮ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਰਹੇ ਹਨ।

46 ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੇ ਹਥਿਆਰ ਸੁੱਟੇ

21 ਜੁਲਾਈ 2026 ਨੂੰ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ Kangleipak Communist Party–People’s War Group (KCP-PWG) ਦੇ 46 ਕੈਡਰਾਂ ਨੇ ਇੰਫਾਲ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਯੁਮਨਮ ਖੇਮਚੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 28 ਹਥਿਆਰ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ AK ਸੀਰੀਜ਼ ਦੀਆਂ ਰਾਈਫਲਾਂ, AK-56, INSAS, SLR, ਪਿਸਤੌਲ, ਕਾਰਬਾਈਨ ਅਤੇ RPG ਲਾਂਚਰ ਵਰਗੇ ਹਥਿਆਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਗੋਲਾ-ਬਾਰੂਦ, ਗ੍ਰਨੇਡ, IED ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਮੱਗਰੀ ਵੀ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਇਹ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕੇਂਦਰ ਦੀ Revised Scheme for Surrender-cum-Rehabilitation of Militants in the North Eastern States, 2018 ਤਹਿਤ ਹੋਇਆ। ਮਣੀਪੁਰ ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਅਜਿਹੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡ ਕੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ।

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਪੁਨਰਵਾਸ ਨੀਤੀ ਕੀ ਹੈ?

ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪੁਨਰਵਾਸ ਲਈ ਵਿੱਤੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ 4 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਰਕਮ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਲਈ ਫਿਕਸਡ ਡਿਪਾਜ਼ਿਟ ਵਜੋਂ ਰੱਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪੁਨਰਵਾਸ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਟਾਈਪੈਂਡ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਹਾਲੀਆ ਬਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਸਹਾਇਤਾ 6,000 ਰੁਪਏ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਨੀਤੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਮ ਸਮਾਜਿਕ ਜੀਵਨ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਲਿਆਉਣਾ ਵੀ ਹੈ। 21 ਜੁਲਾਈ ਦੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਣੀਪੁਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਬੰਦੂਕਾਂ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ।

ਇੰਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਆਉਂਦੇ ਕਿੱਥੋਂ ਹਨ?

ਮਣੀਪੁਰ ਖੇਤਰਫਲ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਰਾਜ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨ ਸਰਗਰਮ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕੋ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਟਕਰਾਅ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ, ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਪਛਾਣ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ—ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਰਕ ਮਿਲ ਕੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮੇਇਤੀ, ਕੁਕੀ ਅਤੇ ਨਾਗਾ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜ਼ਮੀਨ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਹੱਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਤਣਾਅ ਵੀ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੇ ਪੂਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਉਗਰਵਾਦੀ ਮੰਨਣਾ ਗਲਤ ਹੋਵੇਗਾ। ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਵੱਖ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।

ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ

ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਇਸ ਦੀ ਮਿਆਂਮਾਰ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਲਗਭਗ 398 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਮੀ ਸਰਹੱਦ ਹੈ। ਭਾਰਤ-ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਕੁੱਲ ਸਰਹੱਦ ਲਗਭਗ 1,643 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪਹਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਹਰ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਰੱਖਣਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਆਵਾਜਾਈ, ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਤਸਕਰੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਪਰਾਧਿਕ ਨੈੱਟਵਰਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਮਿਆਂਮਾਰ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਵੀ ਅਸਰ

ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਸਰਗਰਮ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਰਹੱਦ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸੇ ਜਾਤੀ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਕ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਮੁੱਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਅੱਤਵਾਦ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਜ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣਾ ਪੂਰੀ ਤਸਵੀਰ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ। ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ।

ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ

ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਅਤੇ ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਦੇ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਜਾਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਸਮ ਦੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਜੁਲਾਈ ਵਿੱਚ KCP-PWG ਦੇ 46 ਕੈਡਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੌਂਪੇ ਗਏ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ AK-ਸੀਰੀਜ਼ ਰਾਈਫਲਾਂ ਅਤੇ RPG ਸਮੇਤ ਕਈ ਕਿਸਮ ਦੇ ਹਥਿਆਰ ਸਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਸਪਲਾਈ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ’ਤੇ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਉਣ ਲਈ ਪੱਕੇ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰ ਸਬੂਤ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਸਿਰਫ਼ ਹਥਿਆਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਲਿਖੀ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ਉਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਜਾਂਚ

2026 ਵਿੱਚ NIA ਨੇ ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮੈਥਿਊ ਵੈਨਡਾਈਕ ਸਮੇਤ ਸੱਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਦੋਸ਼ ਲਗਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਮਿਆਂਮਾਰ ਵਿੱਚ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੂੰ ਡਰੋਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਸਪਲਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦ ਪਾਰ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਏ ਤੱਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫਰਕ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਨਿਆਂਇਕ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਕੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਖਤਮ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?

ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਹਥਿਆਰਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਕਾਨੂੰਨ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰੱਖਿਆ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ, ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪਛਾਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵਿਵਾਦ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਡੂੰਘੀ ਦੂਰੀ ਬਣੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਵੇਂ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨਾਂ ਵੱਲ ਖਿੱਚੇ ਜਾਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਨਾਲ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਗੱਲਬਾਤ, ਵਿਕਾਸ, ਰੋਜ਼ਗਾਰ, ਪੁਨਰਵਾਸ ਅਤੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਭਰੋਸਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।

ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?

46 ਕੈਡਰਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਣਾ ਇਸ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸੰਗਠਨ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਅਤੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇੱਕ ਗਰੁੱਪ ਦੇ ਕੈਡਰਾਂ ਦਾ ਆਤਮ ਸਮਰਪਣ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਬਾਕੀ ਸੰਗਠਨਾਂ, ਬਚੇ ਹੋਏ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਾਲ ਵੀ ਨਜਿੱਠਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਮਣੀਪੁਰ ਲਈ ਅੱਗੇ ਦਾ ਰਸਤਾ

ਮਣੀਪੁਰ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਹੱਲ ਨਾ ਤਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪੁਨਰਵਾਸ ਪੈਕੇਜ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਾਨੂੰਨ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਰੋਕਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਮੇਇਤੀ, ਕੁਕੀ, ਨਾਗਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਭਾਈਚਾਰਿਆਂ ਦੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਕੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਮਾਹੌਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ। ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤਦ ਹੀ ਟਿਕਾਊ ਬਣ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਬੰਦੂਕ ਦੀ ਥਾਂ ਗੱਲਬਾਤ, ਡਰ ਦੀ ਥਾਂ ਭਰੋਸਾ ਅਤੇ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਕਾਸ ਲਵੇ। ਸਵਾਲ ਸਿਰਫ਼ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮਣੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਿੱਥੋਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਸਲ ਸਵਾਲ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਚੁੱਕਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਜਾਂ ਤਿਆਰ ਕਿਉਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਅਤੇ ਉਸ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਖਤਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।