ਮਿਡਲ-ਈਸਟ ਵਿੱਚ 111 ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਯੁੱਧ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਜੋ ਜੀ-7 ਸੰਮੇਲਨ ਲਈ ਫਰਾਂਸ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੇ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਹਮਰੁਤਬਾ ਮੈਕਰੋਨ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵਰਸੇਲਜ਼ ਵਿੱਚ ਯੁੱਧ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨੇ ਈਰਾਨ ਵੱਲੋਂ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਤਹਿਰਾਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਸਾਇਨ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ। ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਈਰਾਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਵਿਚਕਾਰ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਖੇਤਰੀ ਤਣਾਅ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਦੇ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੋਲ ਨਿਭਾਏਗਾ।
ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਦੇ ਜਿਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਮੁੱਖ 14 ਸ਼ਰਤਾਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:
- ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਕੇ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ, ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਲੇਬਨਾਨ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਮੋਰਚਿਆਂ ‘ਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਦੀ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸਮਾਪਤੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕਰਨਗੇ। ਦੋਵੇਂ ਧਿਰਾਂ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜੰਗ ਜਾਂ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਉਹ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਜਾਂ ਧਮਕੀ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਵਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਅਖੰਡਤਾ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਗੇ। ਉਹ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਦਖਲ ਨਹੀਂ ਦੇਣਗੇ।
- ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਨਗੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਇਸ ਮਿਆਦ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
- ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ। ਨਾਕਾਬੰਦੀ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ, ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਬਹਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਖੇਤਰਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫੌਜੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲਵੇਗਾ।
- ਈਰਾਨ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਅਤੇ ਓਮਾਨ ਸਾਗਰ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਲਈ ਮੁਫ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰੇਗਾ। ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਮਾਈਨਿੰਗ ਹਟਾਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 30 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਆਮ ਵਪਾਰਕ ਆਵਾਜਾਈ ਬਹਾਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਈਰਾਨ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਨੂੰਨ ਅਤੇ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ‘ਤੇ ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫ਼ਾਰਸ ਦੀ ਖਾੜੀ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਰਾਜਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰੇਗਾ।
- ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ, ਆਪਣੇ ਖੇਤਰੀ ਭਾਈਵਾਲਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ, ਈਰਾਨ ਦੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 300 ਬਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਦੀ ਇੱਕ ਯੋਜਨਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰੇਗਾ। ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਲਈ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਲਈ ਸਾਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲਾਇਸੈਂਸ, ਛੋਟਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗਾ।
- ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮਾਂ-ਸਾਰਣੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਲਗਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ ਦੇ ਮਤੇ, ਆਈਏਈਏ ਬੋਰਡ ਆਫ਼ ਗਵਰਨਰਜ਼ ਦੇ ਮਤੇ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਅਤੇ ਸੈਕੰਡਰੀ ਇਕਪਾਸੜ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਾਉਣ ਦੇ ਮੁੱਦੇ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਜਲਦੀ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ।
- ਈਰਾਨ ਨੇ ਦੁਹਰਾਇਆ ਕਿ ਉਹ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ ਜਾਂ ਵਿਕਸਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਅਮੀਰ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਨੂੰ ਆਈਏਈਏ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਸਾਈਟ ‘ਤੇ ਹੀ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਅੱਗੇ ਨਹੀਂ ਵਧਾਏਗਾ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ।
- ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਹੋਣ ਤੱਕ ਸਥਿਤੀ ਜਿਉਂ ਦੀ ਤਿਉਂ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਗੇ। ਈਰਾਨ ਆਪਣੇ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਦਲੇਗਾ, ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਵੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਲਗਾਏਗਾ ਜਾਂ ਵਾਧੂ ਫੌਜੀ ਬਲ ਤਾਇਨਾਤ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
- ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਐਮਓਯੂ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਹਟਣ ਤੱਕ, ਅਮਰੀਕੀ ਖਜ਼ਾਨਾ ਵਿਭਾਗ ਈਰਾਨੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ, ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਛੋਟਾਂ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਬੈਂਕਿੰਗ, ਬੀਮਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਰਗੀਆਂ ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਗੀਆਂ।
- ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਦੇ ਫੰਡਾਂ ਜਾਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ ਜਾਂ ਜ਼ਬਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਈਰਾਨ ਦਾ ਕੇਂਦਰੀ ਬੈਂਕ ਇਸ ਰਕਮ ਨਾਲ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਮਰੀਕਾ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ, ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਉਤਪਾਦਾਂ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਬੈਂਕਿੰਗ ਅਤੇ ਬੀਮਾ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਛੋਟ ਜਾਰੀ ਕਰੇਗਾ।
- ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਸਹਿਮਤ ਹਨ ਕਿ ਐਮਓਯੂ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅੰਤਮ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਵਿਧੀ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
- ਐਮਓਯੂ ਉਪਰ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਪੈਰੇ 1, 4, 5, 10 ਅਤੇ 11 ਨੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਲਾਗੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਉਪਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਦੇ ਅਧੀਨ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਬਾਕੀ ਬਚੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਗੇ।
- ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤਾ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰੀਸ਼ਦ (ਯੂਐੱਨਐੱਸ਼ਸੀ) ਦੇ ਬਾਈਡਿੰਗ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ 14-ਨੁਕਾਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਵੱਡੇ ਫੈਸਲੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਤੁਰੰਤ ਸਾਰੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਸੰਪੂਰਨ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਗਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਹਟਾ ਦੇਵੇਗਾ ਜਿਸ ਨਾਲ ਵਪਾਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਸਤਾ ਮਿਲੇਗਾ।