ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਆਮ ਸਵੇਰ ਸੀ। ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਦਿਨ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਕਾਲਾ ਧੱਬਾ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। 12 ਜੂਨ, 2025 ਨੂੰ, ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਉਡਾਣ AI-171, ਜੋ ਕਿ ਅਹਿਮਦਾਬਾਦ ਤੋਂ ਲੰਡਨ ਦੇ ਗੈਟਵਿਕ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਲਈ ਉਡਾਣ ਭਰ ਰਹੀ ਸੀ, ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਹਾਦਸਾਗ੍ਰਸਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ 242 ਜਾਨਾਂ ਲਈਆਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਹਿਲਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ।
ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ 230 ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ 12 ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ। ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਝ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਧੀ ਦੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣਾ ਸੀ, ਕੁਝ ਨੌਕਰੀ ਲਈ ਲੰਡਨ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਬੰਦ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੇ ਮੁੜ ਕੇ ਦੇਖਿਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਆਖਰੀ ਵਾਰ “ਮੈਨੂੰ ਕਾਲ ਕਰੋ” ਕਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ।
ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਮੇਘਾਨੀ ਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਇਲਾਕਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਇੱਕ ਮੈਡੀਕਲ ਹੋਸਟਲ ਵੀ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਉਸੇ ਹੋਸਟਲ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਛੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਉਹ ਬੱਚੇ ਸਨ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਾਨ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜਾਨਾਂ ਨਹੀਂ ਬਚਾਈਆਂ ਜਾ ਸਕੀਆਂ। ਹਾਦਸੇ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਭਿਆਨਕ ਸਨ ਖਿੰਡੇ ਹੋਏ ਚੱਪਲਾਂ, ਸੜਦੇ ਬੈਗ, ਅੱਧ-ਸੜੀਆਂ ਫਾਈਲਾਂ ਅਤੇ ਧੂੰਏਂ ਵਿੱਚ ਗੁਆਚੇ ਚਿਹਰੇ। ਸ਼ਾਇਦ ਮਮਤਾ ਦੀ ‘ਮਿਸਡ ਕਾਲ’ ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਮੋਬਾਈਲ ਸਕ੍ਰੀਨ ‘ਤੇ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈ, “ਜਦੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਉਤਰਦੇ ਹਾਂ ਤਾਂ ਸੁਨੇਹਾ ਭੇਜੋ” ਅਜੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵਟਸਐਪ ‘ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਮਰਨਾ ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਕਹੇ ਬਿਨਾਂ ਛੱਡ ਜਾਣਾ ਇੱਕ ਕਲਪਨਾਯੋਗ ਦੁੱਖ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਇਸ ਡ੍ਰੀਮਲਾਈਨਰ ਜਹਾਜ਼ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ‘ਨਵੀਨਤਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਤਕਨਾਲੋਜੀ’ ਨਾਲ ਲੈਸ ਸੀ। ਡ੍ਰੀਮਲਾਈਨਰ 787 ਨੂੰ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ – ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ? ਕੀ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕੋਈ ਤਕਨੀਕੀ ਨੁਕਸ ਸੀ? ਕੀ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੀ ਇਹ ਇੱਕ ਮੰਦਭਾਗਾ ਇਤਫ਼ਾਕ ਸੀ?
ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੈਪਟਨ ਸੁਮਿਤ ਸਭਰਵਾਲ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਪਾਇਲਟ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 8200 ਘੰਟੇ ਉਡਾਣ ਦਾ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸਹਿ-ਪਾਇਲਟ ਕਲਾਈਵ ਕੁੰਦਰ ਵੀ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਉਡਾਣ ਦਾ ਕਾਫ਼ੀ ਤਜਰਬਾ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਆਖਰੀ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਲੈਕ ਬਾਕਸ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਿਕਾਰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਆਖਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਰਿਕਾਰਡ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਨੇ ‘ਮਏਡੇ’ ਕਾਲ ਕੀਤੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਡਿੱਗਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਅਚਾਨਕ ਕੰਟਰੋਲ ਗੁਆ ਬੈਠਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਸਮਾਂ ਸੀ।
ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੇ ਬਚਾਅ ਕਾਰਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮਾਂ ਬਰਬਾਦ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਫਾਇਰ ਬ੍ਰਿਗੇਡ, ਐਨਡੀਆਰਐਫ, ਪੁਲਿਸ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਾਗਰਿਕ ਮੌਕੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਏ ਅਤੇ ਮਲਬੇ ਤੋਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕੱਢਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਅਸਲ ਦੁਖਾਂਤ ਉਦੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਇਆ ਜਦੋਂ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਚੀਕਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਘੰਟੇ ਪਹਿਲਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਜ਼ੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ‘ਤੇ ਛੱਡਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਭਾਰਤੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਕੀਰ ਸਟਾਰਮਰ ਨੇ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ‘ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ 50 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉੱਚ ਪੱਧਰੀ ਜਾਂਚ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਜਾਂਚ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਲਟਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵਾਰ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਾਦਸੇ ਦੇ ਕਾਰਨਾਂ ਦੀ ਨਿਰਪੱਖ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ।
ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਅਸਫਲਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਸਾਡੇ ਸਿਸਟਮ ਦੀ ਵੀ ਅਸਫਲਤਾ ਹੈ। ਡੀਜੀਸੀਏ (ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਜਨਰਲ ਆਫ਼ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ) ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਸੀ? ਕੀ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸਹੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? ਕੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਕਿਸੇ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਹੁਣ ਜਨਤਾ ਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜਨਤਾ ਵੀ ਜਵਾਬ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਹਾਦਸਿਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਆਪਣੀ ਸੰਵੇਦਨਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਮੋਮਬੱਤੀਆਂ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹਾਂ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ‘ਤੇ ਪੋਸਟ ਕਰਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਫਿਰ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਕੁਝ ਬਦਲਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਹਾਦਸਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹਵਾਈ ਜਹਾਜ਼ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਉਡਾਣ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਅੰਤ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਅਜਿਹੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੈਂਬਰ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰ ਇਕੱਠੇ ਫਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਸਨ ਅਤੇ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੱਕ 6 ਸਾਲ ਦੀ ਬੱਚੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਜੋ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਇਰਲ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਸਦੀ ਗੁਲਾਬੀ ਗੁੱਡੀ ਸੁਆਹ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਨਵ-ਵਿਆਹੀ ਔਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਚਲੀ ਗਈ ਸੀ, ਹੁਣ ਇੱਕ ਤਾਬੂਤ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਸਗੋਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਹਾਣੀਆਂ ਹਨ – ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਭੁੱਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਨੂੰ ਦੋ ਕੰਮ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ – ਪਹਿਲਾ, ਪੀੜਤ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਵ ਸਰਕਾਰੀ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਦੂਜਾ, ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਅਗਲੀ ਵਾਰ ਉਡਾਣ ਭਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌ ਵਾਰ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।
ਮੈਨੂੰ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਲਾਈਨ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ-
“ਜਿਹੜੇ ਤਾਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਉੱਡਣ ਵਾਲੇ ਸਨ,
ਉਹ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰਾਖ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਨ।”
ਸਾਡੇ ਲਈ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਗ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਵੀ ਸਮਾਂ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਗ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਚੁੱਪ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਦਸੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਾਪਰਨਗੇ। ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਆਰਾਮ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਇਹ ਹੁਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾਂਜਲੀ ਹੈ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਨਿਕਲੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਹੁਣ ਸਾਡੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਗੇ, ਪਰ ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾ ਦੇਈਏ, ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਣ ਦਾ ਕੁਝ ਅਰਥ ਹੋਵੇਗਾ।