ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਏ ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਕਈ ਲੋਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉੱਠ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਕੋਈ ਰਣਨੀਤੀ ਹੈ?
ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋੜ ਪੈਣ ’ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀ ਹੈ?
ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਅਕਸਰ ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਾਂਝੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਮਾਡਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹਮਲਾ ਮੰਨਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਐਲਾਨ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਕਾਫ਼ੀ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਅਤੇ ਡਰੋਨ ਹਮਲਿਆਂ ਕਾਰਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧੀਆਂ ਹਨ।ਇਸ ਕਾਰਨ ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਜਵਾਬ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੀ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਰਾਹ ਪੱਧਰਾ ਕੀਤਾ?
ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਸਵਾਲ ਉੱਠ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੁਝ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਬਣ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਤਾਕਤ ਸੰਤੁਲਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਊਦੀ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਵਿਗਿਆਨੀ ਮਨਸੂਰ ਅਲਮਾਰਜ਼ੌਕੀ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਨੀਂਹ ਦੱਸਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਰਣਨੀਤਕ ਮਾਹਰ ਤਾਰਾ ਕਾਰਥਾ ਨੇ ਵੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵੀ ਭੂਮਿਕਾ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅਮਰੀਕੀ ਕਾਂਗਰਸਮੈਨ ਜੋ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ’ਤੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ, ਤੁਰਕੀ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਰੱਖਿਆ ਸਮਝੌਤਾ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਉਦਾਹਰਣ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਸ਼ੀਆ ਧਾਰਮਿਕ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਟਕਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਜੇ ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਮਿਸਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸੰਭਾਵੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਕੋਲ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਵਾਈ ਅਤੇ ਜਲ ਸੈਨਾ ਵੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਕਤਰ ਅਤੇ ਕੁਵੈਤ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਸੰਭਾਵੀ ਮੈਂਬਰਾਂ ਵਜੋਂ ਲਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਰਡਨ, ਅਜ਼ਰਬਾਈਜਾਨ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਦੇ ਵੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅੰਤਿਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ।
ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖਰੀ ਹੈ?
ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਤਿੰਨ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਾਕਤਾਂ ਹਨ। ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਕੋਲ ਵੱਡੀ ਆਰਥਿਕ ਤਾਕਤ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹਵਾਈ ਫੌਜ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਕੋਲ ਨਾਟੋ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਫੌਜੀ ਤਜਰਬਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਕੋਲ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰਾਂ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਫੌਜ ਵੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਫੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਮਿਸਰ, ਕਤਰ, ਕੁਵੈਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਵੀ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਦੀ ਫੌਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਾਕਤ ਕਾਫ਼ੀ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਿਸਰ ਦੀ ਵੱਡੀ ਫੌਜ, ਸੁਏਜ਼ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਸ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਸਥਿਤੀ ਅਤੇ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਇਸ ਗੱਠਜੋੜ ਲਈ ਖਾਸ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਮੱਕਾ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦੀ ਚਰਚਾ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਦਿਲਚਸਪੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਗੱਠਜੋੜ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।ਪਰ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਕਿ ਇਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਚਾਲ ਹੈ, ਫਿਲਹਾਲ ਇੱਕ ਦਾਅਵਾ ਜਾਂ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੋਰ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।