ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਵੱਲੋਂ ਜਨਸੰਖਿਆ ਕੰਟਰੋਲ ਕਾਨੂੰਨ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਇਹ ਚਰਚਾ ਫਿਰ ਜ਼ੋਰ ਫੜਨੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਵਸੀਲਾ ਹੈ ਜਾਂ ਬੋਝ। ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖ ਵੀ ਵਿਚਾਰਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ਸਿੱਟੇ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ 65 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦੀ ਉਮਰ ਯਾਨੀ 15 ਤੋਂ 59 ਸਾਲ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਵੀ 27-28 ਫੀਸਦੀ 15 ਤੋਂ 29 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ ਹਨ। ਕੰਮਕਾਜੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦੂਜਿਆਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਨੂੰ ਘਟਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ 14 ਸਾਲ ਤੋਂ ਘੱਟ ਅਤੇ 60 ਸਾਲ ਤੋਂ ਵੱਧ। ਭਾਰਤ ਅੱਜ ਅਜਿਹੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਰਭਰ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਹੈ। ਆਰਥਿਕ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਸਮਾਂ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦੀ ਜਨਸੰਖਿਆ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨੂੰ ਕਈ ਕਦਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਆਪਣੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਬਲ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਲਈ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਦੀ ਫੈਕਟਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਧਿਆਪਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਸਾਫਟਵੇਅਰ ਇੰਜੀਨੀਅਰ ਤਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਹੁਨਰਮੰਦ ਕਰਮਚਾਰੀ ਵੀ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕੈਨੇਡਾ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ, ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲੰਬਾ ਜੀਉਣ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਘੱਟ ਜਨਮ ਦਰ ਕਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਬਹੁਤ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ, ਆਬਾਦੀ ਵਿਚ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤਤਾ ਵਧੀ ਹੈ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੈਨੇਡਾ ਨੂੰ ਕੰਮਕਾਜੀ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ ਅਤੇ ਇਸਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ‘ਤੇ ਪਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਜ਼ੁਰਗ ਆਬਾਦੀ ਦੀ ਸਿਹਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ‘ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਖਰਚਾ ਵੀ ਵਧੇਗਾ।
ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਜਨਸੰਖਿਆ ਫੰਡ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਐਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਰਤ ਕੋਲ 2005-06 ਤੋਂ 2055-56 ਦੀ ਮਿਆਦ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਹੈ। ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜਨਸੰਖਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਥੋੜ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਲਾਭਾਂ ਦੀ ਗਣਨਾ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਆਬਾਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀ। ਇਸ ਦੇ ਲਈ ਲੇਬਰ ਮਾਰਕੀਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਨੀਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਲਾਹਾ ਲੈਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਖਰਚੇ ਵਧਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ।
ਇਹ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਰਹੇ। ਇਸਨੂੰ LFPR ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਨਿਰਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਚੰਗੀ ਸਥਿਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐੱਲ.ਐੱਫ.ਪੀ.ਆਰ. ਉੱਚਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਹ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀਆਂ ਨੌਕਰੀਆਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ। ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਦੌਰਾਨ, ਅਸੰਗਠਿਤ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਸੰਗਠਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਗਏ ਸਨ। ਅਜਿਹੇ ਉਪਰਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੱਡੀ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਪੂਰਾ ਲਾਭ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇਗਾ।