ਆਗਰਾ – ਮਿਸਰ ਅਤੇ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਦੀ ਤਰਜ਼ ‘ਤੇ, ਚੰਬਲ ਨੂੰ ਗਰਮ ਅਤੇ ਠੰਡੀ ਰੇਤ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ. ਆਯੁਰਵੇਦ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਚੰਬਲ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਦੁਰਲੱਭ ਜੜ੍ਹੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕਰੇਗੀ। ਇਹ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਚੰਬਲ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ‘ਤੇ ਫੈਲੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਰੇਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿਚ 17 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਆਯੁਰਵੈਦ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਚੰਬਲ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਦੀ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਿਹਤਰ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖੇਤਰ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ, ਚੰਬਲ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਇਸ ਖੱਡ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਲਈ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਕੜੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਆਯੁਰਵੇਦ ਸੈਰ ਸਪਾਟਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਟਾਵਾ, ਔਰੈਯਾ ਅਤੇ ਜਾਲੌਨ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸਰਹੱਦ ‘ਤੇ ਕਵਾੜੀ, ਪਹੂਜ, ਸਿੰਧ, ਚੰਬਲ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਪਚਨਾਦ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੰਬਲ ਦੀ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੀ ਸਾਫ਼ ਰੇਤ ਦੂਰ-ਦੂਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਜੈਵਿਕ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਗਰਮੱਛ, ਮਗਰਮੱਛ, ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੱਛੂਆਂ ਸਮੇਤ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਦੇਸੀ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਪੰਛੀ ਪ੍ਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਚੰਬਲ ਦੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁਰਲੱਭ ਜੜੀ ਬੂਟੀਆਂ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਰੇਤ ਚਾਂਦੀ ਵਾਂਗ ਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਹੈ। ਗਰਮ ਰੇਤ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ, ਲੋਕ ਸਹਾਰਾ ਰੇਗਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਅਤੇ ਠੰਢੇ ਰੇਤ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਲਈ ਮਲੇਸ਼ੀਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਦੋਵੇਂ ਇਸ਼ਨਾਨ ਚੰਬਲ ਦੇ ਕੰਢੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਪਲਬਧ ਹਨ।
ਚੰਬਲ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਰੇਤ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੋਗਾ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਅਤੇ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਇਲਾਜ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਗੰਭੀਰ ਦਰਦ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ, ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ, ਐਨੋਰੈਕਸੀਆ, ਆਦਿ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪਚਨਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਹੇ ਆਯੁਰਵੇਦ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਯੋਗ, ਕਵਲ, ਗੰਡੁਸ਼, ਨੇਤੀ, ਨੇਤਰਧਵਨ, ਅਭੰਗ, ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ, ਅਟਪ ਸਵੀਡਾਨਾ, ਰੇਤ ਥੈਰੇਪੀ, ਮਡ ਥੈਰੇਪੀ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤਰੀਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰੀ ਥੈਰੇਪੀ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।
ਆਯੁਰਵੇਦ ਇਲਾਜ ਲਈ ਡਾ: ਮਨੋਜ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਡਾ: ਕਮਲ ਕੁਮਾਰ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ, ਡਾ: ਸ਼੍ਰੀਕਾਂਤ, ਯੋਗਾਚਾਰੀਆ ਸਵੇਤੀ ਦੀਕਸ਼ਿਤ, ਡਾ: ਜੈ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸਿੰਘ, ਡਾ: ਰਾਜੀਵ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ, ਡਾ: ਨੀਲੇਂਦਰ ਸਿੰਘ ਆਦਿ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਟੀਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ | ਯੋਗਾਚਾਰੀਆ ਇੱਥੇ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਯੋਗ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਗੇ।
ਡਾਕੂਮੈਂਟਰੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਚੰਬਲ ਘਾਟੀ ਦੇ ਚੰਬਲ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਮੁਖੀ ਡਾ: ਸ਼ਾਹ ਆਲਮ ਰਾਣਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੰਬਲ ਦੀਆਂ ਘਾਟੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਖਾਨ ਹਨ। ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਰਤਨਾਕਰ ਸ਼ਾਸਤਰੀ, ਜੋ ਗੁਰੂਕੁਲ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਾਈਸ ਚਾਂਸਲਰ ਸਨ, ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਿਤਾਬ ‘ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰੀਆ’ ਵਿੱਚ ਚੰਬਲ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜੜੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਚੰਬਲ ਦੀਆਂ ਅਣਗੌਲੇ ਘਾਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਆਵੇਗੀ। ਡਵੀਜ਼ਨਲ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ ਅਫ਼ਸਰ ਡਾ: ਮਨੋਜ ਦੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਚੰਬਲ ਵਿੱਚੋਂ ਆਯੁਰਵੈਦਿਕ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਨਾਲ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਯਾਮ ਪੈਦਾ ਹੋਣਗੇ। ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਚੰਬਲ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਛਾਣ ਦੇਵੇਗੀ।
ਦੋਵੇਂ ਠੰਢੇ ਅਤੇ ਗਰਮ ਰੇਤ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਸਵੇਰ ਦੇ ਘੰਟਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਠੰਡੇ ਰੇਤ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ, ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 13-18 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤਾਪਮਾਨ ਦੀ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਗਲੇ ਦੇ ਹੇਠਾਂ ਰੇਤ ਵਿੱਚ ਦੱਬਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਉਂਗਲ ਕੱਢ ਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਲਸ ਮੀਟਰ ਲਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਨੂੰ 15 ਤੋਂ 30 ਮਿੰਟ ਲਈ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਡਿਪਰੈਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਗਰਮ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਿੱਚ ਰੇਤ ਦਾ ਤਾਪਮਾਨ ਵੀ 47 ਡਿਗਰੀ ਸੈਲਸੀਅਸ ਤੱਕ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਜੋੜਾਂ ਦੇ ਦਰਦ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਦ ਵਿੱਚ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਪਲਸਮੀਟਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਬਜ਼ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਡਾ: ਕਮਲ ਕੁਸ਼ਵਾਹਾ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿਚ ਕਵਲ, ਗੰਢੁਸ਼ ਵਿਧੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਦੰਦਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਵਿਚ ਵੀ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ | ਨੇਤੀ ਵਿਧੀ ਨੱਕ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਭ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਡਾ: ਲੋਕੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ ਬੌਧਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਵਧਾਉਣ, ਦਿਲ ਦੇ ਰੋਗ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਕਾਰੀ ਹੈ। ਅਭੰਗ ਅਧਰੰਗ ਵਿਚ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਊਰਜਾਵਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।