ਬੌਲੀਵੁੱਡ ਦੇ ਦਿੱਗਜ ਅਦਾਕਾਰ ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਲਗਭਗ ਪੰਜ ਦਹਾਕਿਆਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਿਲਮੀ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਏ ਜੋ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵੱਸ ਗਏ। ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਅਦਾਕਾਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਥੀਏਟਰ ਕਲਾਕਾਰ, ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਆਪਣੀ ਬੇਬਾਕ ਰਾਏ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਸਨ।
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਵਿਸ਼ਵਨਾਥ ਗਜਾਨਨ ਪਾਟੇਕਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1 ਜਨਵਰੀ 1951 ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਰਾਇਗੜ੍ਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਮੁਰੁਦ-ਜੰਜੀਰਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਵੀ ਸਨ ਅਤੇ ਬੇਇਨਸਾਫ਼ੀ ਜਾਂ ਸਮਾਜ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਸਨ।
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਫੈਮਿਲੀ
ਪਤਨੀ: ਨੀਲਕਾਂਤੀ ਪਾਟੇਕਰ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਿਆਹ 1978 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਮਰਾਠੀ ਫਿਲਮ ਇੰਡਸਟਰੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾਨੂੰਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਵੱਖਰੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਪੁੱਤਰ:
ਮਲਹਾਰ ਪਾਟੇਕਰ — ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਫਿਲਮ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਨਿਰਦੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਦੁਰਵਾਸਾ ਪਾਟੇਕਰ — ਵੱਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਸਦੀ ਲਗਭਗ 2.5 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਕਾਰਨ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ।
ਮਾਪੇ:
ਪਿਤਾ: ਗਜਾਨੰਦ (ਜਾਂ ਦਿਨਕਰ) ਪਾਟੇਕਰ — ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਕਾਰੋਬਾਰੀ/ਚਿੱਤਰਕਾਰ।
ਮਾਂ: ਨਿਰਮਲਾ ਪਾਟੇਕਰ — 29 ਜਨਵਰੀ, 2019 ਨੂੰ 99 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦਿਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ।
ਭਰਾ: ਅਸ਼ੋਕ ਪਾਟੇਕਰ ਅਤੇ ਦਿਲੀਪ ਪਾਟੇਕਰ।
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੇ ਥੀਏਟਰ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਸਫ਼ਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ। ‘ਗਮਨ’, ‘ਅੰਕੁਸ਼’, ‘ਪਰਿੰਦਾ’, ‘ਕ੍ਰਾਂਤੀਵੀਰ’, ‘ਤਿਰੰਗਾ’, ‘ਅਬ ਤੱਕ ਛੱਪਨ’, ‘ਅਪਹਰਨ’ ਅਤੇ ‘ਵੈਲਕਮ’ ਵਰਗੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭੂਮਿਕਾਵਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਪਛਾਣ ਮਿਲੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਕਿੱਸੇ ਹਨ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਘਰਸ਼, ਗੁੱਸੇ, ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਫ਼ੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।
13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰੋਜ਼ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦਾ ਬਚਪਨ ਆਰਥਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਤਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਟੈਕਸਟਾਈਲ ਪੇਂਟਿੰਗ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਨਾਨਾ ਲਗਭਗ 13 ਸਾਲ ਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਧੋਖਾਧੜੀ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਹਾਲਤ ਬਹੁਤ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਜਾਇਦਾਦ ਤੱਕ ਵੇਚਣੀ ਪਈ। ਨਾਨਾ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਲਈ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਸਵੇਰੇ ਸਕੂਲ ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੇ ਪੋਸਟਰ ਪੇਂਟ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪੋਸਟਰ ਪੇਂਟ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਜਗ੍ਹਾ ਘਰ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 8 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਸੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਲਗਭਗ 16 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਸਨ। ਇਸ ਕੰਮ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ 35 ਰੁਪਏ ਮਿਲਦੇ ਸਨ। ਪਰ ਹਾਲਾਤ ਇੰਨੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਨ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਲਈ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਉਹ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਦੁਪਹਿਰ ਜਾਂ ਰਾਤ ਦੇ ਖਾਣੇ ਵੇਲੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਘਰ ਇਸ ਉਮੀਦ ਨਾਲ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਕੋਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਪੁੱਛ ਲਵੇ।
ਇੰਨੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸਨ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਕੋਲ ਹੀ ਬਿਠਾਉਂਦੇ ਸਨ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਤੋਂ ਅਧਿਆਪਕ ਵੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬਿਠਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਾਂਟਣ ਜਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਲਈ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਜਗ੍ਹਾ ਤੋਂ ਉੱਠਣਾ ਨਾ ਪਵੇ। ਨਾਨਾ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਾਰਤਾਂ ਇੰਨੀਆਂ ਵਧ ਗਈਆਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਨੇ ਛੇਵੀਂ ਜਮਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਮੀਦ ਸੀ ਕਿ ਨਵੀਂ ਥਾਂ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਸੁਧਰ ਜਾਣਗੇ। ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਸੀ ਨੇ ਵੀ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਵੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਨਾ ਹੋ ਜਾਣ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਦਸੂਰਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ
ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਰੂਪ-ਰੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੀਣ ਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਆ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਵੀ ਦੂਜੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਕਲਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਨਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾਟਕ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਨਾ ਦਾ ਨਾਟਕ ਦੇਖਣ ਲਈ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਪਿੰਡ ਆਏ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨੇ ਨਾਨਾ ਦੀ ਸੋਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਲਾ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰਲੇ ਕਲਾਕਾਰ ’ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਹੋਰ ਵਧਿਆ।
ਪਿਤਾ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ
ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਨਾਨਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਸੀ, ਉਹ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਪਰ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਦੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਰਿਹਾ। ਨਾਨਾ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਅਫ਼ਸੋਸ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੱਥ ’ਤੇ ਇੱਕ ਰੁਪਇਆ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕੇ।ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਸਨ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾਨਾ ਕੋਲ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ ਵੀ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਮਦਦ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਖਰਚਾ ਚੁੱਕਿਆ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਨਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਹੀ।
ਰੇਪਿਸਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਨਿਰਮਾਤਾ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ
ਨਾਨਾ ਦੇ ਗੁੱਸੇ ਵਾਲੇ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਫ਼ਿਲਮ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਸ਼ਹੂਰ ਰਹੀਆਂ। ਅਦਾਕਾਰਾ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਨੇ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮਕਾਰ ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ਕੋਲ ਭੇਜਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ‘ਆਜ ਕੀ ਆਵਾਜ਼’ ਫ਼ਿਲਮ ਬਣਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੇਪਿਸਟ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਨਾਨਾ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ਨੂੰ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਵੀ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਕੇ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸਮਿਤਾ ਪਾਟਿਲ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਰਵੀ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਵਿਲੇਨ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਨਾਨਾ ਨੇ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਉਹ ਇਹ ਕਿਰਦਾਰ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਿਭਾਉਣਗੇ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਨਾ ਨੇ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
‘ਪਰਿੰਦਾ’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨਾਲ ਝਗੜਾ
ਨਾਨਾ ਅਤੇ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਵਿਚਕਾਰ ‘ਪਰਿੰਦਾ’ ਦੀ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਤਕਰਾਰ ਹੋਈ ਸੀ। ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੀਵੀ ਸ਼ੋਅ ਵਿੱਚ ਇਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਨਾਨਾ ਕਈ ਸੀਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਗਾਲਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਗੱਲ ਇੰਨੀ ਵਧ ਗਈ ਕਿ ਨਾਨਾ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਪੂਰੀ ਕੀਤੇ ਘਰ ਜਾਣ ਲੱਗੇ। ਵਿਧੂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ। ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੱਥਾਪਾਈ ਤੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣ ਗਈ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਦਾ ਕੁੜਤਾ ਵੀ ਫਟ ਗਿਆ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਕੈਮਰਾ ਸ਼ਾਟ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਵੁਕ ਸੀਨ ਫ਼ਿਲਮਾਇਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਬਨਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਰੋਂਦੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ। ਵਿਧੂ ਵਿਨੋਦ ਚੋਪੜਾ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸ਼ਾਟ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਬਣਿਆ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਗਲੇ ਮਿਲ ਕੇ ਮਾਮਲਾ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
‘ਪਰਿੰਦਾ’ ਦੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਵਿੱਚ ਅਸਲੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਝੁਲਸ ਗਏ
‘ਪਰਿੰਦਾ’ ਦੇ ਕਲਾਈਮੈਕਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਦੇ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਝੁਲਸਦਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਵਿਜ਼ੂਅਲ ਇਫੈਕਟਸ ਜਾਂ ਨਕਲੀ ਅੱਗ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਆਮ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅਸਲੀ ਅੱਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਨੇ ਨਾਨਾ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਮਾਨ ਪਹਿਨਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਨਾਨਾ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਸੀ ਕਿ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਾਮਾਨ ਨਾਲ ਅਦਾਕਾਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ। ਸ਼ੂਟਿੰਗ ਦੌਰਾਨ ਅੱਗ ਦੀਆਂ ਲਪਟਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਗਈਆਂ ਅਤੇ ਉਹ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਝੁਲਸ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਨਾਨਾਵਤੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਵਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਹਾਦਸੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਤੱਕ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹੇ। ‘ਪਰਿੰਦਾ’ 1989 ਵਿੱਚ ਰਿਲੀਜ਼ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਾਨਾ ਨੇ ਇੱਕ ਨੈਗੇਟਿਵ ਕਿਰਦਾਰ ਨਿਭਾਇਆ ਸੀ।
ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਬਚਪਨ ਦਾ ਸੁਪਨਾ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਨੂੰ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਖ਼ਾਸ ਪਿਆਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਜਾਣ। 1991 ਵਿੱਚ ਆਈ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਪ੍ਰਹਾਰ’ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫ਼ੌਜੀ ਜੀਵਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਲਈ ਨਾਨਾ ਨੇ ਲੰਬੀ ਫ਼ੌਜੀ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਲਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਪਟਨ ਦੀ ਆਨਰੇਰੀ ਰੈਂਕ ਵੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਿਲਮ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ।
ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰਹੇ
1999 ਦੀ ਕਾਰਗਿਲ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਨਾਨਾ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਫ਼ੌਜੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਕੇ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜੁੜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਦੱਸੀ। ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਨਾ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਜਾਰਜ ਫਰਨਾਂਡਿਸ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ। ਦੋਵੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ। ਨਾਨਾ ਦੇ ਫ਼ੌਜੀ ਤਜਰਬੇ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਨਿੰਗ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲ ਗਈ। ਨਾਨਾ ਲਗਭਗ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਕਾਰਗਿਲ ਵਿੱਚ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕਵਿਕ ਰਿਸਪਾਂਸ ਟੀਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਰਹੇ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਘਟ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਲਗਭਗ 76 ਕਿਲੋ ਸੀ ਅਤੇ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਾਅਦ ਇਹ ਘਟ ਕੇ ਲਗਭਗ 56 ਕਿਲੋ ਰਹਿ ਗਿਆ।
ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇੰਨਾ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਵਿਲੇਨ ਬਣੇ ਕਿ ਦਰਸ਼ਕ ਜੁੱਤੇ ਸੁੱਟਦੇ ਸਨ
ਥੀਏਟਰ ਨਾਨਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬਹੁਤ ਨੇੜੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ‘ਪੁਰਸ਼’ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 16 ਸਾਲ ਕੰਮ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਰਦਾਰ ਬਹੁਤ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਅਤੇ ਘਿਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਨਾਨਾ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੰਨੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿ ਕਈ ਵਾਰ ਦਰਸ਼ਕ ਅਦਾਕਾਰੀ ਅਤੇ ਕਿਰਦਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਜੁੱਤੇ ਤੱਕ ਸੁੱਟ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਨਾਨਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਸੀ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਨੇ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ’ਤੇ ਡੂੰਘਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਾਇਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਜੁੱਤੇ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖ ਲੈਂਦੇ ਸਨ।
1993 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੁਆ ਦਿੱਤਾ
ਨਾਨਾ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਦਸਾ 1993 ਦੇ ਮੁੰਬਈ ਬੰਬ ਧਮਾਕਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭਰਾ ਜਿਸ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ। ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸੀ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਨਾਨਾ ਦੇ ਭਰਾ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਕੜਾ ਪਛਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਰਾਹੀਂ ਲਾਸ਼ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੁਖਦਾਈ ਪੱਖ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਨਾਨਾ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੀਲਕਾਂਤੀ ਵੀ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਯਾਤਰਾ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋਵੇਂ ਇੱਕੋ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਪਰ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸੀਟ ਉਪਲਬਧ ਸੀ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਨਾਨਾ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਪਿਆ। ਉਸੇ ਬੱਸ ਵਿੱਚ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਧਮਾਕਾ ਹੋਇਆ। ਇਹ ਹਾਦਸਾ ਨਾਨਾ ਲਈ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਦੁੱਖ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ।
ਸੰਘਰਸ਼ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਰਦੇ ਤੱਕ ਦਾ ਸਫ਼ਰ
ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਿਲਮਾਂ ਦੀ ਕਾਮਯਾਬੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਗਰੀਬੀ, ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਥੀਏਟਰ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼, ਗੁੱਸਾ, ਹਾਦਸੇ, ਫ਼ੌਜ ਪ੍ਰਤੀ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਦੁੱਖ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। 13 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪੋਸਟਰ ਪੇਂਟ ਕਰਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹ ਲੜਕਾ ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ ਭਾਰਤੀ ਸਿਨੇਮਾ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਇਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਦਾਕਾਰੀ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ ਵੱਖਰਾ ਸੀ। ਉਹ ਕਿਰਦਾਰ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਦੇ ’ਤੇ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਵਿਲੇਨ ਹੋਵੇ, ਪੁਲਿਸ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਫ਼ੌਜੀ ਜਾਂ ਆਮ ਆਦਮੀ—ਨਾਨਾ ਵੱਲੋਂ ਨਿਭਾਇਆ ਕਿਰਦਾਰ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਛਾਪ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਨਾਨਾ ਪਾਟੇਕਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਹੈ ਕਿ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਆਪਣੀ ਕਲਾ, ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਯਾਦਗਾਰ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।