ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਚੁੱਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਜਲਦੀ ਹੀ ਕੈਂਸਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਟੀਕਿਆਂ, ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕਸ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਹਰੇਕ ਪੈਕ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ QR ਕੋਡ ਲਗਾਉਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ QR ਕੋਡ ਫੈਕਟਰੀ ਤੋਂ ਮਰੀਜ਼ ਤੱਕ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੂਰੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਟਰੈਕ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਬਣਾਏਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਧੇਗੀ। ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ 22 ਜੂਨ ਦੇ ਗਜ਼ਟ ਨੋਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਪੜਾਅਵਾਰ ਲਾਗੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ਕੰਪਨੀਆਂ ਆਪਣੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ‘ਤੇ QR ਕੋਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੋਡ ਸਕੈਨ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਅਕਸਰ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਨਕਲੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ‘ਤੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ, ਸਰਕਾਰ ਹਰ ਦਵਾਈ ਪੈਕ ‘ਤੇ ਇੱਕ QR ਕੋਡ ਰਾਹੀਂ ਦਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇਗੀ। ਸਰਕਾਰ ਜੁਲਾਈ 2027 ਤੱਕ ਸਾਰੀਆਂ ਕੈਂਸਰ ਦਵਾਈਆਂ, ਟੀਕਿਆਂ, ਨਸ਼ੀਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਅਤੇ ਮਨੋਰੋਗ ਦਵਾਈਆਂ ਲਈ QR ਕੋਡ ਲਾਜ਼ਮੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਨਿਯਮ ਜੁਲਾਈ 2028 ਤੱਕ ਐਂਟੀਮਾਈਕ੍ਰੋਬਾਇਲ ਦਵਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਫਾਰਮਾਸਿਊਟੀਕਲ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੇਚਣ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਸਮਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਨਵੀਂ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਪਣਾਈ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਸਰਕਾਰੀ ਡਿਜੀਟਲ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਇਹ ਪਛਾਣਨਾ ਆਸਾਨ ਬਣਾ ਦੇਵੇਗਾ ਕਿ ਕਿਸ ਫੈਕਟਰੀ ਨੇ ਦਵਾਈ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜੇ ਵਿਤਰਕਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਲੰਘਿਆ। ਵਰਤਮਾਨ ਵਿੱਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਦਵਾਈਆਂ ਕੋਲ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣਾ ਬੈਚ ਨੰਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਨਕਲੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਨਕਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰੇਕ ਦਵਾਈ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ QR ਕੋਡ ਹੋਣ ਨਾਲ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਦਵਾਈ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ ਨਕਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਹੈ। ਇਹ QR ਕੋਡ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਬਾਰਕੋਡ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਦਵਾਈ ਦੀ ਪੂਰੀ ਪਛਾਣ ਹੋਵੇਗੀ। QR ਕੋਡ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ, ਖਰੀਦਦਾਰ ਦਵਾਈ ਦਾ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣ ਨੰਬਰ ਪਤਾ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਨਕਲੀ ਅਤੇ ਮਿਲਾਵਟੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੇ ਕਈ ਮਾਮਲੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਜੋ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਰੋਹਾਂ ਨੇ ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਅਤੇ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਤੋਂ ਮਹਿੰਗੀ ਕੈਂਸਰ ਦਵਾਈ ਕੀਟ੍ਰੂਡਾ ਦੀਆਂ ਖਾਲੀ ਸ਼ੀਸ਼ੀਆਂ ਖਰੀਦੀਆਂ ਸਨ। ਫਿਰ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਐਂਟੀਫੰਗਲ ਦਵਾਈ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਦਵਾਈਆਂ ਵਜੋਂ ਵੇਚਦੇ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦੇ ਮੱਦੇਨਜ਼ਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਡਰੱਗ ਰੈਗੂਲੇਟਰਾਂ ਨੂੰ ਡਰੱਗ ਟਰੈਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।