ਰੂਸ – ਨਾਟੋ ਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਕਾਰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਰੂਸ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਂਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਤੁਰਕੀ ਹੈ।
ਇਹ ਦੇਸ਼ ਨਾਟੋ ਦਾ ਵੀ ਬਹੁਤ ਪੁਰਾਣਾ ਮੈਂਬਰ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਦੇ ਕਈ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਨੂੰ ਦੱਸ ਦੇਈਏ ਕਿ ਇਸ ਸੰਗਠਨ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਫੌਜ ਹੈ। ਇੱਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਤੁਰਕੀ ਨਾਟੋ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਮੰਨਦਾ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਕਈ ਫੈਸਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਜਥੇਬੰਦੀ ਦੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਇਹ ਝੱਲਣਾ ਵੱਡੀ ਮਜਬੂਰੀ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਮੌਜੂਦਾ ਹਾਲਾਤ ‘ਚ ਭਾਵੇਂ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਜੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਵੀ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਗੱਲਬਾਤ ‘ਚ ਇਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਾਰ ਵਿਚੋਲਗੀ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਨਤੀਜਾ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ। ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਮਾਰੀਏ ਤਾਂ ਉਹ ਨਾ ਤਾਂ ਰੂਸ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਰੂਸ ਬਾਰੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਸਟੈਂਡ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨਿਰਪੱਖ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਚੱਲੀ ਸ਼ੀਤ ਯੁੱਧ ਦੌਰਾਨ ਵੀ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਨਿਰਪੱਖ ਰੁਖ ਕਾਇਮ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਅਮਰੀਕਾ ਲਈ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮੁਸੀਬਤ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਰੂਸ ਅਤੇ ਤੁਰਕੀ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਏ ਐੱਸ-400 ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਸੌਦੇ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਜ਼ਾਹਰ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਵੀ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕੋਈ ਡੀਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਤੋਂ ਡੀਲ ਫਾਈਨਲ ਕਰਵਾ ਕੇ ਇਹ ਸਿਸਟਮ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਖਾਸ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਾਟੋ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਸੀਰੀਆ ਅਤੇ ਲੀਬੀਆ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁੱਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਤੁਰਕੀ ਦਾ ਰੁਖ ਨਾਟੋ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਨਾਟੋ ਦੇ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ। ਤੁਰਕੀ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਭੂਗੋਲਿਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਜਿੱਥੇ ਤੁਰਕੀ ਸਥਿਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਨਾਟੋ ਅਤੇ ਯੂਰਪੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਰਣਨੀਤਕ ਮਹੱਤਵ ਬਹੁਤ ਖਾਸ ਹੈ।
ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਵੀ 2009 ਵਿੱਚ ਨਾਟੋ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ ਜਦੋਂ ਡੈਨਮਾਰਕ ਦੇ ਐਂਡਰਸ ਫੋਗ ਰਾਸਮੁਸੇਨ ਨੂੰ ਨਾਟੋ ਦਾ ਮੁਖੀ ਨਿਯੁਕਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ।
ਤੁਰਕੀ ਨਾਟੋ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ-ਪੂਰਬ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਹਿੱਸਾ ਰੂਸ ਅਤੇ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ ਹੈ।
ਹਾਲ ਹੀ ‘ਚ ਜਦੋਂ ਸਵੀਡਨ ਅਤੇ ਫਿਨਲੈਂਡ ਨੂੰ ਨਾਟੋ ਦੀ ਮੈਂਬਰਸ਼ਿਪ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਸੀ ਤਾਂ ਤੁਰਕੀ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਖੁੱਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹੁਣ ਇਹ ਮੁੱਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੱਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਤੁਰਕੀ ਦੀ ਮੰਗ ਅੱਗੇ ਝੁਕ ਗਏ ਹਨ।