ਬਾਂਝਪਨ (infertility) ਨਾਲ ਜੂਝ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਆਮ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਦਵਾਈ clomiphene citrate ਬਾਰੇ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਨੇ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਨਾਲ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਕੁਝ ਖਤਰਿਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਹੈ। ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦਵਾਈ ਕਈ ਇਲਾਜੀ ਚੱਕਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਧ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਗਰਭਪਾਤ (miscarriage) ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
21,000 ਤੋਂ ਵੱਧ IVF ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ
ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਹੋਏ 21,004 IVF embryo transfer cycles ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਕਈ ਇਲਾਜੀ ਚੱਕਰਾਂ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ 500 ਤੋਂ 749 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ clomiphene citrate ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਖਤਰਾ ਲਗਭਗ 12 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 750 ਤੋਂ 999 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਦੀ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭਪਾਤ ਦਾ ਖਤਰਾ ਲਗਭਗ 38 ਫੀਸਦੀ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। 750 ਮਿਲੀਗ੍ਰਾਮ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵੀ ਦੋ ਗੁਣਾ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸੀ।
ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਜਨਮ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਹੀਂ ਵਧੀ
ਖੋਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਦਵਾਈ ਦੀ ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਸਿਹਤਮੰਦ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਜੁੜਵਾਂ ਜਾਂ ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਵਧਣ ਨਾਲ ਮਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਕੁਝ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਵਾਲੇ ਸਮੂਹ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜਨਮ (stillbirth) ਦੀ ਦਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਵੀ ਦੇਖਿਆ। ਪਰ ਇਹ ਨਤੀਜਾ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੇ ਪੱਖੋਂ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਮਾਮਲੇ ਘੱਟ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਸਬੰਧ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਲਈ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਖੋਜ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਇਹ ਦਵਾਈ ਕਿਉਂ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?
Clomiphene citrate ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਦਵਾਈ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਡੇ ਬਣਨ ਅਤੇ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ (ovulation) ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਨਿਯਮਿਤ ਨਾ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਘੱਟ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਨਤੀਜਾ ਨਾ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਕਈ ਇਲਾਜੀ ਚੱਕਰਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਪਵੇ, ਤਾਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਵੱਧ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦਵਾਈ 1967 ਤੋਂ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਜੇ ਵੀ ਓਵੂਲੇਸ਼ਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਇਲਾਜ ਮੰਨੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?
ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੇਖਿਕਾ Associate Professor Sheree Boulet ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਦਵਾਈ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਅਤੇ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਦੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸਬੰਧ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਵੱਧ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਲੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾੜੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦਾ ਖਤਰਾ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਵਧਿਆ, ਪਰ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਬੱਚੇ ਦੇ ਜ਼ਿੰਦਾ ਜਨਮ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਧਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਅਜਿਹਾ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਦਵਾਈ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਧਾਉਣ ਨਾਲ ਵਾਧੂ ਫਾਇਦਾ ਘੱਟ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਲਾਜ ਵਿੱਚ ਫਾਇਦੇ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਪੁਰਾਣੀ ਖੋਜ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜੇ ਨਤੀਜੇ
ਇਹ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ Robinson Research Institute ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਵੀ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਪਿਛਲੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ clomiphene citrate ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਅਤੇ ਗਰਭਪਾਤ, stillbirth ਅਤੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਵਰਗੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਬੰਧ ਮਿਲੇ ਸਨ। ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ clomiphene citrate ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਗਰਭ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ perinatal death ਦਾ ਖਤਰਾ ਵਧਿਆ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਚੂਹਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਧ ਖੁਰਾਕ ਨਾਲ ਗਰਭ ਠਹਿਰਨ ਵਿੱਚ ਕਮੀ, ਗਰਭਪਾਤ, ਭ੍ਰੂਣ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਕੁਝ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਦੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ।
ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖੁਰਾਕ ਨਾ ਬਦਲੋ
ਸੀਨੀਅਰ ਖੋਜਕਾਰ Professor Michael Davies ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ clomiphene citrate ਕਈ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੁਰਾਕਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਰ ਔਰਤ ਇਸ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਦੇ ਕੁੱਲ ਖੁਰਾਕ ਵਧਾਉਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਅਤੇ ਦਵਾਈ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਕੰਪਨੀ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹਦਾਇਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਨਵੀਆਂ ovulation-inducing ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਾਰੇ ਵੀ ਪੱਕੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਸਬੂਤਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਫੈਸਲੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ: ਇਹ ਖੋਜ ਦਵਾਈ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਔਰਤ ਲਈ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਖਤਰਾ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। Fertility treatment ਦੀ ਦਵਾਈ ਜਾਂ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵੀ ਤਬਦੀਲੀ ਆਪਣੇ fertility specialist ਜਾਂ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।