ਅਗ੍ਯਸ਼੍ਚਾਸ਼੍ਰੱਦਧਾਨਸ਼੍ਚ ਸੰਸ਼ਯਾਤ੍ਮਾ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ। ਨਾਯੰ ਲੋਕੋ-ਅਸ੍ਤਿ ਨ ਪਰੋ ਨ ਸੁਖੰ ਸੰਸ਼ਯਾਤ੍ਮਨਞ॥
— ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ, ਅਧਿਆਇ 4, ਸ਼ਲੋਕ 40
ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਹੜਾ ਵਿਅਕਤੀ ਵਿਵੇਕਹੀਣ ਹੈ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕੇ (ਸ਼ੱਕ) ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦਾ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਪਤਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੰਕੇ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਤ ਆਤਮਾ ਲਈ ਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਲੋਕ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੁਖ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਇਸ ਸ਼ੰਕੇ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਰੂਪੀ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦੇਣ। ਉਹ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਰਗ ਤੋਂ ਭਟਕਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਆਓ, ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਅਤੇ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾਈ ਨਾਲ ਸਮਝੀਏ।
ਇੱਕ ਵਾਰ ਆਦਿ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ‘ਸੌਂਦਰਯ ਲਹਿਰੀ’ ‘ਤੇ ਟੀਕਾ (ਵਿਆਖਿਆ) ਲਿਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਯੋਗ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਕਾਰਜ ਲਈ ਪ੍ਰਕਾਂਡ ਵੈਦਿਕ ਵਿਦਵਾਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਪਹੁੰਚੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜ਼ਖਮੀ ਸੀ।
ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਸ਼ਟ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਪੁੱਛਿਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹਿਆ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਅੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਈ। ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਬੁੱਧ ਧਰਮ ਵੈਦਿਕ ਸਿੱਖਿਆਵਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਬੁੱਧ ਗੁਰੂ ਦੀ ਛਤਰ-ਛਾਇਆ ਹੇਠ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ‘ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰਾਰਥ (ਬਹਿਸ) ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਝੂਠ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਭਿਕਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਪਹਾੜੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਣ ਦਾ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ। ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਸੁੱਟਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ, ‘ਜੇਕਰ ਵੇਦ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਮੇਰਾ ਵਾਲ ਵੀ ਵਿੰਗਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।’ ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਤਾਂ ਬਚ ਗਈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ। ਜੇਕਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਕਿ ‘ਵੇਦ ਸੱਚੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੁੱਟ ਦਿਓ’, ਤਾਂ ਉਹ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਂਦੇ।
ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਆਤਮਦਾਹ ਕਰਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਸੀ, ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ‘ਗੁਰੂ ਦ੍ਰੋਹ’ ਦੇ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਵਜੋਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਕੀਤਾ ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਹ ਉਸ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਗਏ ਜਿਸਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ।
ਯੋਗ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਤ-ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਸ਼ਰਧਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਭਿਆਸ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ। ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਰਧਾ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵਾਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਗੁਰੂ ਮੰਨਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਅਨੁਭਵ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਸ਼ਰਧਾ ਅਤੇ ਸਮਰਪਣ ਨਾਲ ਮਾਰਗ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੋ। ਇੱਕ ਮਾਤਰ “ਜੇਕਰ” (ਸ਼ੰਕੇ) ਦੇ ਕਾਰਨ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਗੁਆਉਣੀ ਪਈ। ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨੂੰ ਸਿਫ਼ਰ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਸ਼ੱਕ ਹੀ ਕਾਫ਼ੀ ਹੈ।
ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਗੁਰੂਜੀ ਧਿਆਨ ਆਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ ਹਨ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਗਿਆਤਾ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਸਤਕ, ‘ਸਨਾਤਨ ਕ੍ਰਿਆ: ਦ ਏਜਲੈੱਸ ਡਾਇਮੈਂਸ਼ਨ’ ਐਂਟੀ-ਏਜਿੰਗ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਖੋਜ ਨਿਬੰਧ ਹੈ। ਵਧੇਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ www.dhyanfoundation.com ‘ਤੇ ਜਾਓ ਜਾਂ dhyan@dhyanfoundation.com ‘ਤੇ ਈਮੇਲ ਕਰੋ।