ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਪੋਸ਼ਣ ਵਿਗਿਆਨ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਪੈਕਟ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਲਈ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਤਜਰਬਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਚੀਜ਼ੀ ਸਨੈਕ ‘ਟਵਿਸਟੀਜ਼’ ਨੂੰ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਟਵਿਸਟੀਜ਼, ਪ੍ਰਿੰਗਲਜ਼, ਟਿਮ ਟੈਮਜ਼ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਸਨੈਕਸ ਸਵਾਦ ਵਿੱਚ ਨਮਕੀਨ, ਮਿੱਠੇ, ਕਰਾਰੇ ਅਤੇ ਚਬਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੀ ਹੈ।
ਟਵਿਸਟੀਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਆਸਾਨ
ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੋਰਸ ਦੌਰਾਨ ਮੱਕੀ ਦਾ ਆਟਾ, ਚੌਲਾਂ ਦਾ ਆਟਾ, ਪਨੀਰ, ਮਸਾਲੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਮ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਰਤ ਕੇ ਟਵਿਸਟੀਜ਼ ਵਰਗਾ ਸਨੈਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਸਾਮਾਨ ਅਤੇ ਗਰਮ ਤੇਲ ਦੀ ਵੀ ਮਦਦ ਲਈ। ਪਰ ਜਲਦੀ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਕਿ ਟਵਿਸਟੀਜ਼ ਵਰਗਾ ਸਨੈਕ ਬਣਾਉਣਾ ਇੰਨਾ ਸੌਖਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਉਹ ਪਨੀਰ ਦੀ ਪਰਤ ਵਾਲਾ ਸਨੈਕ ਤਾਂ ਬਣਾ ਸਕੇ, ਪਰ ਉਸ ਦਾ ਰੂਪ, ਫੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਖਾਸ ਕਰਾਰਾਪਣ ਅਸਲੀ ਟਵਿਸਟੀਜ਼ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਡਾ. ਨੀਨਾ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਰਾਹੀਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨਾ ਫਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਜਿਹੇ ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਸਨੈਕਸ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਖਾਸ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਸਹੀ ਤਾਪਮਾਨ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਖਾਸ ਰਸਾਇਣਕ ਮਿਲਾਵਟਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਆਮ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣਾ?
ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫੂਡ (UPF) ਉਹ ਖਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੜਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਕਸਰ ਉਦਯੋਗਿਕ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਐਡਿਟਿਵਜ਼ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਉਦਾਹਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਫਟ ਡ੍ਰਿੰਕਸ, ਟੌਫੀਆਂ, ਚਿਪਸ, ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਬਿਸਕੁਟ, ਤਿਆਰ ਕੇਕ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਮੀਟ ਅਤੇ ਕੁਝ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਕਈ ਖਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲੋਰੀ, ਨਮਕ, ਖੰਡ ਜਾਂ ਸੰਤ੍ਰਿਪਤ ਚਰਬੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਹਰ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣੇ ਦੀ ਬਣਤਰ ਇੱਕੋ ਜਿਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ
ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਆਏ ਨਵੇਂ ਖਾਣੇ ਦੇ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 81 ਫੀਸਦੀ ਨੂੰ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣੇ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੰਜ ਤੋਂ 12 ਸਾਲ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਣਾਏ ਗਏ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 93 ਫੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮਾਤਰਾ ਬਾਰੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ ਵੀ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤਮੰਦ ਖਾਣੇ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਬਿਹਤਰ ਖੁਰਾਕੀ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਉੱਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਆਸਟ੍ਰੇਲੀਆ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਊਰਜਾ ਦਾ ਅੱਧਾ ਹਿੱਸਾ ਤੱਕ ਅਜਿਹੇ ਖਾਣਿਆਂ ਤੋਂ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਫਲਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ ਵਰਗੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘੱਟ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵੱਧ ਵਰਤੋਂ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਭਾਰ ਅਤੇ ਮੋਟਾਪੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਬਾਲਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸ ਦਾ ਸਬੰਧ ਟਾਈਪ-2 ਸ਼ੂਗਰ, ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਵਧੇ ਹੋਏ ਖਤਰੇ ਨਾਲ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੀ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਫਰਕ
ਐਸੋਸੀਏਟ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਇਵੈਂਜਲੀਨ ਮੈਨਜ਼ਿਓਰਿਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਅਲਟਰਾ-ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਵਰਤੋਂ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਉਮੀਦ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਸਾਰੇ ਖਾਣੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛੱਡ ਦੇਣ। ਪਰ ਛੋਟੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਵੀ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਵਜੋਂ, ਟੌਫੀਆਂ, ਸਾਫਟ ਡ੍ਰਿੰਕਸ, ਬਿਸਕੁਟ ਜਾਂ ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਸਨੈਕਸ ਦੀ ਥਾਂ ਫਲ, ਮੇਵੇ ਜਾਂ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬਣੇ ਸਨੈਕਸ ਖਾਧੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਜਾਂ ਘੱਟ ਪ੍ਰੋਸੈਸ ਕੀਤੇ ਖਾਣਿਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਸਵਾਦ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਲੁਕਿਆ ਸੱਚ
ਟਵਿਸਟੀਜ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਇਸ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਇਆ ਕਿ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਦੀ ਅਸਲੀ ਬਣਤਰ ਨੂੰ ਬਦਲ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਰੂਪ, ਸਵਾਦ ਅਤੇ ਕਰਾਰਾਪਣ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਜਰਬਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਨੈਕ ਬਣਾਉਣ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਝਣ ਬਾਰੇ ਵੀ ਸੀ ਕਿ ਅਸੀਂ ਕੀ ਖਾ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸੰਦੇਸ਼ ਸਾਫ਼ ਹੈ: ਪੈਕਟ ਵਾਲੇ ਸਨੈਕਸ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਖਾਣਾ ਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਿਰਭਰ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਖਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਘੱਟ ਖਾਣਾ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਖਾਣੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਸਵਾਦ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਅਤੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਗੁਣਾਂ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।