ਹਵਾ ਜੀਵਨ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਈ ਦਿਨ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਜੀਵਤ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਮਿੰਟ ਵੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਡੰਬਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਹਵਾ ਉੱਤੇ ਸਾਡੀ ਹੋਂਦ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਸਾਲ ਮੌਸਮ ਬਦਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਮੁੜ ਉਹੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ—ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆ ਰਹੀ ਹੈ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸਾਲ ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਕਿਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਤੋਂ ਸਥਾਈ ਮੁਕਤੀ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਪਾ ਰਹੇ?
ਹਰ ਸਾਲ ਮੁੜ ਪਰਤਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਸੰਕਟ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰਾਂ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ, ਸਰਦੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਦੇ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਧੁੰਦ, ਧੂੰਏਂ ਅਤੇ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨਾ ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਹੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਮੱਸਿਆ ਮੰਨ ਲੈਣਾ ਹਕੀਕਤ ਦੀ ਅਧੂਰੀ ਸਮਝ ਹੋਵੇਗੀ।
ਵਾਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ, ਉਦਯੋਗਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ, ਉਸਾਰੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਤੋਂ ਉੱਡਣ ਵਾਲੀ ਧੂੜ, ਸੜਕਾਂ ਦੀ ਧੂੜ, ਕੂੜਾ ਸਾੜਨਾ, ਘਰੇਲੂ ਬਾਲਣ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਕਾਰਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੀ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਅਤੇ ਵਾਯੂਮੰਡਲ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਖ਼ਾਸ ਸਥਿਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੱਤ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਲਈ ਖ਼ਰਾਬ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਦਿਨ, ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ ਜਾਂ ਇੱਕ ਕਿਸਾਨ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਢੰਗ, ਊਰਜਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਆਵਾਜਾਈ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਡੀ ਸਮੂਹਿਕ ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ।
ਪਰਾਲੀ: ਸਮੱਸਿਆ ਅਤੇ ਹੱਲ, ਦੋਵਾਂ ਬਾਰੇ ਸੋਚਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਚੀ ਪਰਾਲੀ ਨੂੰ ਜਲਦੀ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਕੁਝ ਕਿਸਾਨ ਇਸ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਮੇਂ ਦੀ ਘਾਟ, ਅਗਲੀ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਤਿਆਰੀ, ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੀ ਲਾਗਤ ਅਤੇ ਮਸ਼ੀਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਰਗੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਇਸ ਰੁਝਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਰਾਲੀ ਸਾੜਨ ਨਾਲ ਨਿਕਲਣ ਵਾਲਾ ਧੂੰਆਂ ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦੋਸ਼ੀ ਠਹਿਰਾਉਣ ਨਾਲ ਸਮੱਸਿਆ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਸਤੀਆਂ ਮਸ਼ੀਨਾਂ, ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਸਹਾਇਤਾ, ਫ਼ਸਲੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਲਈ ਵਿਹਾਰਕ ਵਿਕਲਪ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪ੍ਰੋਤਸਾਹਨ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹਨ। ਪਰਾਲੀ ਤੋਂ ਜੈਵਿਕ ਬਾਲਣ, ਖਾਦ, ਪਸ਼ੂ-ਚਾਰੇ ਲਈ ਢੁਕਵੇਂ ਵਿਕਲਪ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਵਰਤੋਂ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਤਕਨੀਕੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਪੱਖੋਂ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ।
ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਇਸ ਸੰਕਟ ਲਈ ਇਕੱਲੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਠਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਉੱਤੇ ਵਧੇਰੇ ਅਸਰ
ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਹਵਾ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਧੁੰਦ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਬਰੀਕ ਕਣ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੀਐਮ2.5, ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਨਾਲ ਦਿਲ ਅਤੇ ਸਾਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਬੱਚੇ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦਿਲ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੰਘ, ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲਣ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਦਮੇ ਦੇ ਲੱਛਣ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿੱਖਿਆ, ਕੰਮਕਾਜ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਬੱਚੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਨ ਲੱਗਣ, ਬਜ਼ੁਰਗ ਸਵੇਰ ਦੀ ਸੈਰ ਨਾ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਆਮ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਸੀਮਤ ਕਰਨੀਆਂ ਪੈਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਨਤਕ ਸਿਹਤ ਦੀ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਸਿਰਫ਼ ਸਲਾਹ ਨਹੀਂ, ਠੋਸ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ
ਹਵਾ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੌਰਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਮਾਸਕ ਪਹਿਨਣ, ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਘਟਾਉਣ ਅਤੇ ਸਾਵਧਾਨੀਆਂ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕੁਝ ਸਥਿਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉਪਾਅ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਮੂਲ ਕਾਰਨ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਨਿਯਮਿਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣਾ, ਸਾਫ਼ ਊਰਜਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ, ਉਸਾਰੀ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਧੂੜ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰਨਾ, ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਰੋਕ ਲਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਨਿਕਾਸ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਬੂਟੇ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਮੌਜੂਦਾ ਰੁੱਖਾਂ ਅਤੇ ਹਰਿਆਵਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਰੁੱਖ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਹਨਾਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਕੂੜਾ ਸਾੜਨ ਦਾ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਬਣ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਘਟਾਉਣ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਤਰੀਕਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ।
ਸੂਬਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਤਾਲਮੇਲ ਵੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਹਵਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਹੱਦਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੀ। ਪੰਜਾਬ, ਹਰਿਆਣਾ, ਦਿੱਲੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਣਕਾਰੀ, ਬਿਹਤਰ ਯੋਜਨਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਨਾਗਰਿਕ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ?
ਹਰ ਨਾਗਰਿਕ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜੀਵਨ ਦੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਮਿਲ ਕੇ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
- ਨਿੱਜੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਥਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਸੰਭਵ ਹੋਵੇ, ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ, ਸਾਈਕਲ ਜਾਂ ਸਾਂਝੇ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਕੂੜਾ, ਸੁੱਕੇ ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਾੜੋ।
- ਬਿਜਲੀ ਅਤੇ ਬਾਲਣ ਦੀ ਬੇਲੋੜੀ ਖਪਤ ਘਟਾਓ।
- ਸਥਾਨਕ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕਾਂਕ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਣ ’ਤੇ ਬਾਹਰਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੌਰਾਨ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤੋ।
- ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਕਰੋ।
- ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਬਾਰੇ ਸਬੰਧਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰੋ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਓ।
ਜਦੋਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਕਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵੱਧ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਚੰਗੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਿਹਰੇ ਉੱਤੇ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫਿੱਟ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਐਨ95 ਜਾਂ ਇਸ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਰੈਸਪੀਰੇਟਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਣਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਕੋਈ ਵੀ ਮਾਸਕ ਹਰ ਕਿਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।
ਅਗਲੀ ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਾਗਣਾ ਪਵੇਗਾ
ਹਰ ਸਾਲ ਹਵਾ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋਣ ’ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਸਭ ਕੁਝ ਭੁੱਲ ਜਾਣਾ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਉਹੀ ਸੰਕਟ ਹਰ ਸਾਲ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡੇ ਮੌਜੂਦਾ ਹੱਲ ਅਜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਨਹੀਂ ਹਨ।
ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਵਰਗ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿਹਤਮੰਦ ਜੀਵਨ ਦੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਸਰਕਾਰਾਂ, ਉਦਯੋਗਾਂ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ।
ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਭਵਿੱਖ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀਆਂ ਦੀ ਆਮਦ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਡਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਾ ਬਣੇ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਲੈਣ ਲਈ ਸੰਘਰਸ਼ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।
ਹਵਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ; ਸਾਡੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹਵਾ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੀ ਸਾਡੀ ਸੋਚ, ਸਾਡੀਆਂ ਆਦਤਾਂ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਮੂਹਿਕ ਯਤਨਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਹੋਵੇਗੀ।