ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ‘ਚ ‘ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ’ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਚੁਣੌਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪਟੀਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ‘ਚ ਸੁਣਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ। ‘ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ’ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ‘ਤਿੰਨ ਤਲਾਕ’ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਇੱਕ ਮੁਸਲਿਮ ਆਦਮੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ‘ਤਲਾਕ’ ਕਹਿ ਕੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਜਸਟਿਸ ਏ. ਐੱਸ. ਬੋਪੰਨਾ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਵਿਕਰਮ ਨਾਥ ਦੀ ਛੁੱਟੀ ਵਾਲੇ ਬੈਂਚ ਨੇ ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਹਿਨਾ ਵੱਲੋਂ ਪੇਸ਼ ਹੋਏ ਵਕੀਲ ਅਸ਼ਵਨੀ ਉਪਾਧਿਆਏ ਦੇ ਇਸ ਦਲੀਲ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ ਕਿ ਪਟੀਸ਼ਨ ‘ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਐਡਵੋਕੇਟ ਅਸ਼ਵਨੀ ਕੁਮਾਰ ਉਪਾਧਿਆਏ ਰਾਹੀਂ ਦਾਇਰ ਪਟੀਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਗੈਰ-ਸੰਵਿਧਾਨਕ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਮਾਨਤਾ, ਜੀਵਨ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੁਨਿਆਦੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਤਰਕਹੀਣ, ਮਨਮਾਨੀ ਅਤੇ ਉਲੰਘਣਾ ਹੈ।
ਉਪਾਧਿਆਏ ਨੇ ਤੁਰੰਤ ਸੁਣਵਾਈ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਟੀਸ਼ਨਰ ਦੇ ਪਤੀ ਦੁਆਰਾ 19 ਜੂਨ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ ਗਿਆ ਤੀਜਾ ‘ਤਲਾਕ’ ਇਸ (ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ) ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰੇਗਾ। ਬੈਂਚ ਨੇ ਪਟੀਸ਼ਨ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਸੁਣਵਾਈ ਲਈ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਦੀ ਤਰੀਕ ਤੈਅ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਪਟੀਸ਼ਨ ‘ਚ ਲਿੰਗ ਅਤੇ ਧਰਮ-ਨਿਰਪੱਖ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਤੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਵਿੱਚ, ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੌਕਿਆਂ ‘ਤੇ, ਜ਼ਬਾਨੀ ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਤਲਾਕ ਕਹਿਣ ਤੱਕ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਜਾਇਜ਼ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਤਲਾਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਵਿਆਹ ਖਤਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਚ ਇਦਤ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ 90 ਦਿਨ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨੇ ਹੈ। ਸ਼ਰੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਚ ਤਲਾਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤਲਾਕ ਦਾ ਫਾਰਮੈਟ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਦੁਬਾਰਾ ਵਿਆਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਪਰ ਪਤਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿਚ ਹਲਾਲਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ। ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਤਲਾਕ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਇਸ ਲਈ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਿਆਹ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਟੀਸ਼ਨਕਰਤਾ ਬੇਨਜ਼ੀਰ ਇਸ ਲਈ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਤੀਜੀ ਵਾਰ ਪਤੀ ਤਿੰਨ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤਲਾਕ ਦੇਣ ਲਈ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਕਪਾਸੜ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਲਾਕ ਲੈ ਲੈਣਗੇ। ਖ਼ਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਧਾਰਮਿਕ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ‘ਚ ਬਿਨਾਂ ਅਦਾਲਤ ‘ਚ ਗਏ ਤਲਾਕ ਨੂੰ ਮਾਨਤਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਰਦ ਤਲਾਕ-ਏ-ਹਸਨ ਤਹਿਤ ਤਲਾਕ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ ਜਦਕਿ ਔਰਤਾਂ ਲਈ ਇਸ ਨੂੰ ‘ਖੁਲਾ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।