ਐਡੀਲੇਡ – ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਚੰਗੇ ਅਤੇ ਮਾੜੇ ਤਜਰਬੇ ਸਾਡੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ, ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ, ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਤਜਰਬਿਆਂ ਦਾ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਯਾਦਦਾਸ਼ਤ ਅਤੇ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚੰਗੇ ਤਜਰਬੇ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਇਸ ਅਸਰ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਐਡੀਲੇਡ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਸਕੂਲ ਆਫ਼ ਫਾਰਮੇਸੀ ਐਂਡ ਬਾਇਓਮੈਡੀਕਲ ਸਾਇੰਸਿਜ਼ ਦੀ ਖੋਜਕਰਤਾ ਡਾ. ਸਬਰੀਨਾ ਸਘਿਰਿਪਾ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਕੀਤੇ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ 50 ਤੋਂ 86 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਦੇ 745 ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਦਮੇ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਕੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵਾਪਰੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾਵਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਮਰੱਥਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਲਈ ਗਈ। ਇਸ ਖੋਜ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ‘ਜਰਨਲ ਆਫ਼ ਅਫੈਕਟਿਵ ਡਿਸਆਰਡਰਜ਼’ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਏ ਹਨ। ਡਾ. ਸਘਿਰਿਪਾ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਲਗਭਗ 87 ਫ਼ੀਸਦੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਸਿੱਧਾ ਸਦਮੇ ਵਾਲਾ ਤਜਰਬਾ ਹੰਢਾਇਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਤਜਰਬੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਸਿਹਤ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ।
ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਰੱਖਣਾ ਹੈ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਖੋਜ ਵਿੱਚ ‘ਕੌਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ’ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਉਹ ਸਮਰੱਥਾ, ਜੋ ਉਮਰ ਵਧਣ ਜਾਂ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ, ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਣਾ, ਮਨਪਸੰਦ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਣਾ-ਜੁਲਣਾ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਪਾਇਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕੌਗਨਿਟਿਵ ਰਿਜ਼ਰਵ ਵਧੇਰੇ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ’ਤੇ ਸਦਮੇ ਵਾਲੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਦਾ ਅਸਰ ਘੱਟ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚਣ-ਸਮਝਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਬਿਹਤਰ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਸੀ।
ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਲਈ ਕੀ ਹੈ ਸਲਾਹ?
ਮਾਹਿਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਉਮਰ ਵਧਣ ਦੇ ਨਾਲ ਸਮਾਜਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਸਰਗਰਮ ਰਹਿਣਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਣਾ, ਆਪਣੀ ਪਸੰਦ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਿੱਖਣਾ ਲਾਹੇਵੰਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡਾ. ਸਘਿਰਿਪਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ਖੋਜ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸੁਨੇਹਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਮਾੜੇ ਤਜਰਬੇ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਮਾੜੀ ਸਿਹਤ ਦੀ ਪੱਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਚੰਗੀਆਂ ਆਦਤਾਂ, ਸਮਾਜਿਕ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਅਤੇ ਅਰਥਪੂਰਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਿਮਾਗ਼ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।