ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁਲਾ ਦੀ 10ਵੀਂ ਬਰਸੀ ‘ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਵਿਰੋਧੀ ਕਾਨੂੰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਉਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਤੋੜਨ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਜੋਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ 26 ਸਾਲ ਦੇ ਦਲਿਤ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਵੇਮੁਲਾ, ਜਿਸਨੇ 17 ਜਨਵਰੀ 2016 ਨੂੰ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ਉਤੇ ਤੰਗ ਪ੍ਰੇਸ਼ਾਨ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਖੁਦਕੁਸ਼ੀ ਕਰ ਲਈ ਸੀ, ਵਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ, “ਅੱਜ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੁਲਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਨੂੰ 10 ਸਾਲ ਪੂਰੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਰੋਹਿਤ ਦਾ ਸਵਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ: ਕੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵੇਖਣ ਦਾ ਬਰਾਬਰ ਅਧਿਕਾਰ ਹੈ? ਰੋਹਿਤ ਪੜ੍ਹਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਲਿਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਇਕ ਬਿਹਤਰ ਸਥਾਨ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ, ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸੀ। ਪਰ ਇਹ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਲਿਤ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਨੂੰ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਸੰਸਥਾਗਤ ਜਾਤੀਵਾਦ, ਸਮਾਜਕ ਬੇਦਖਲੀ, ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਪਮਾਨ, ਭਾਸ਼ਾ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਪਣੀ ‘ਜਗ੍ਹਾ’ ਅਤੇ ਅਣਮਨੁੱਖੀ ਵਿਵਹਾਰ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਜ਼ਹਿਰ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਇਕ ਹੋਣਹਾਰ ਨੌਜੁਆਨ ਨੂੰ ਇਸ ਹੱਦ ਉਤੇ ਧੱਕ ਦਿਤਾ ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਬੇ-ਇੱਜ਼ਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।’’
ਕਾਂਗਰਸ ਨੇਤਾ ਰਾਹੁਲ ਗਾਂਧੀ ਨੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ, ‘‘ਅਤੇ ਅੱਜ? ਕੀ ਦਲਿਤ ਨੌਜੁਆਨਾਂ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਬਦਲ ਗਈ ਹੈ? ਕੈਂਪਸ ਵਿਚ ਉਹੀ ਨਫ਼ਰਤ, ਹੋਸਟਲਾਂ ਵਿਚ ਉਹੀ ਇਕੱਲਤਾ, ਕਲਾਸਰੂਮਾਂ ਵਿਚ ਉਹੀ ਹੀਣਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ, ਉਹੀ ਹਿੰਸਾ – ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ, ਉਹੀ ਮੌਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਜਾਤ ਅੱਜ ਵੀ ਇਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਦਾਖਲਾ ਫਾਰਮ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਰੋਹਿਤ ਵੇਮੂਲਾ ਐਕਟ ਸਿਰਫ ਇਕ ਨਾਅਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਕ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਦਿਅਕ ਅਦਾਰਿਆਂ ’ਚ ਜਾਤੀ ਆਧਾਰਤ ਵਿਤਕਰਾ ਅਪਰਾਧ ਬਣ ਜਾਵੇ, ਦੋਸ਼ੀਆਂ ਵਿਰੁਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਤ ਦੇ ਆਧਾਰ ਉਤੇ ਤੋੜਨ, ਚੁੱਪ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਖ਼ਤਮ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”