ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ ਫੂਕੇਟ-ਦਿੱਲੀ ਉਡਾਣ AI2379 ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਚ ਹੁਣ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਮੋੜ ’ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। 4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਚਾਨਕ ਲਗਭਗ 300 ਫੁੱਟ ਘਟਣ ਅਤੇ ਕਈ ਯਾਤਰੀਆਂ ਤੇ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਡਰੱਗ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਹੁਣ ਮਾਮਲੇ ਨਾਲ ਜਾਣੂ ਸੂਤਰਾਂ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਡਰੱਗ ਟੈਸਟ ‘ਨੈਗੇਟਿਵ ਨਹੀਂ’ ਆਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸਦਾ ਨਮੂਨਾ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਜਾਂਚ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਟੈਸਟ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਾਰਿਜੁਆਨਾ ਲਈ ਨਤੀਜਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਆਉਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ ਪਾਇਲਟ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਡਿਊਟੀ ਤੋਂ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜਾਂਚ ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ ਕਿ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ 300 ਫੁੱਟ ਉਚਾਈ ਘਟਣ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸੀ। Aircraft Accident Investigation Bureau (AAIB) ਵੱਲੋਂ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਅੰਤਿਮ ਸਬੂਤ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਨਤੀਜੇ ’ਤੇ ਨਾ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ।
4 ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ?
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੀ AI2379 ਉਡਾਣ ਫੂਕੇਟ, ਥਾਈਲੈਂਡ ਤੋਂ ਦਿੱਲੀ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 145 ਲੋਕ ਸਵਾਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 137 ਯਾਤਰੀ ਅਤੇ 8 ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਅਚਾਨਕ ਤੇਜ਼ ਟਰਬੂਲੈਂਸ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 300 ਫੁੱਟ ਦੀ ਅਚਾਨਕ ਕਮੀ ਆਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕਈ ਯਾਤਰੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਛਲ ਗਏ ਅਤੇ ਕੁਝ ਲੋਕ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ 13 ਯਾਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਚਾਲਕ ਦਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਲਈ ਹਸਪਤਾਲ ਲਿਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਕੁੱਲ 17 ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਜਹਾਜ਼ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੈਂਡ ਕੀਤਾ। ਯਾਤਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਘਟਨਾ ਬਹੁਤ ਅਚਾਨਕ ਵਾਪਰੀ। ਕੁਝ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਕੇ ਛੱਤ ਅਤੇ ਓਵਰਹੈੱਡ ਬਿਨ ਨਾਲ ਟਕਰਾਏ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਸਿਰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ’ਤੇ ਸੱਟਾਂ ਲੱਗੀਆਂ।
ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਕਿਉਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ?
ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੁਰੱਖਿਆ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ psychoactive substances ਦੀ ਜਾਂਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ। AI2379 ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋਵਾਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਲਾਜ਼ਮੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਹਿ-ਪਾਇਲਟ ਦੀ ਸਕ੍ਰੀਨਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਜਿਸ ਲਈ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਜਾਂਚ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ, ਜਦਕਿ ਕਮਾਂਡਰ ਦੇ ਨਮੂਨੇ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜਾਂਚ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ। ਪਹਿਲੇ ਟੈਸਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਿਲਿਆ ‘ਨੈਗੇਟਿਵ ਨਹੀਂ’ ਨਤੀਜਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅੰਤਿਮ ਸਬੂਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਨਮੂਨਾ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਉਹ ਪੁਸ਼ਟੀਕਰਨ ਟੈਸਟ ਵੀ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਆਇਆ ਹੈ।
AAIB ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਕੀ ਹੈ?
ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਉਚਾਈ ਅਚਾਨਕ ਕਿਉਂ ਘਟੀ ਅਤੇ ਇਸ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਕ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਦੇ ਤਕਨੀਕੀ ਡਾਟਾ, ਫਲਾਈਟ ਰਿਕਾਰਡ, ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਟਰਬੂਲੈਂਸ ਦੀ ਸਥਿਤੀ, ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਨੀ ਪਵੇਗੀ। AAIB ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਪੂਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਨੂੰ ਹਾਦਸੇ ਜਾਂ ਘਟਨਾ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਕਾਰਨ ਦੱਸਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
ਕੀ ਟਰਬੂਲੈਂਸ ਹੀ ਕਾਰਨ ਸੀ?
ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਇਸਨੂੰ ਟਰਬੂਲੈਂਸ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਡਾਣ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਅਚਾਨਕ ਟਰਬੂਲੈਂਸ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਹਾਜ਼ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ। ਪਰ ਹੁਣ ਕਿਉਂਕਿ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਤੈਅ ਕਰਨਾ ਜਾਂਚ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ ਕਿ ਉਚਾਈ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਕਮੀ ਸਿਰਫ਼ ਮੌਸਮੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਕਾਰਨ ਸੀ ਜਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਤਕਨੀਕੀ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਕਾਰਕ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਦਾ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਇੱਕ ਵੱਖਰਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨੂੰ ਘਟਨਾ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਲਈ ਹੋਰ ਸਬੂਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ।
ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ CEO ਦੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੀਟਿੰਗ
ਮਾਮਲਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਏਅਰ ਇੰਡੀਆ ਦੇ CEO ਕੈਂਪਬੈਲ ਵਿਲਸਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿੱਚ ਏਅਰਲਾਈਨ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਿਵਲ ਏਵੀਏਸ਼ਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਮੀਟਿੰਗ ਵਿੱਚ ਉਡਾਣ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਅਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ। ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਲਸਨ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਨੂੰ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੇਰਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਵਿਸਥਾਰਪੂਰਵਕ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ।
ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੇ ਦਿੱਤੇ ਸੰਕੇਤ
ਕੇਂਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰੀ ਹਵਾਬਾਜ਼ੀ ਮੰਤਰੀ ਰਾਮ ਮੋਹਨ ਨਾਇਡੂ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਲਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ DGCA ਨੂੰ ਮੌਜੂਦਾ ਡੋਪ ਟੈਸਟਿੰਗ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰਨ ਅਤੇ ਜੇ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸਖ਼ਤ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਰਕਾਰ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਇੱਕ ਘਟਨਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ psychoactive substance screening ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਮੌਜੂਦਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਵੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?
ਹੁਣ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਫਲਾਈਟ ਡਾਟਾ, ਪਾਇਲਟਾਂ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ, ਮੌਸਮ, ਟਰਬੂਲੈਂਸ, ਜਹਾਜ਼ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਦੇ ਨਤੀਜੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਅਹਿਮ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਕੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਕਾਰਕ ਨੇ ਘਟਨਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਈ ਜਾਂ ਕਈ ਕਾਰਕਾਂ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਉਪਲਬਧ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਇਹ ਕਹਿਣਾ ਸਹੀ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਪਾਇਲਟ ਦੇ ਪਾਜ਼ੀਟਿਵ ਡੋਪ ਟੈਸਟ ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ 300 ਫੁੱਟ ਹੇਠਾਂ ਆਇਆ। ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਅੰਤਿਮ ਜਵਾਬ AAIB ਦੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਰਿਪੋਰਟ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲੇਗਾ।