ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ – ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਦੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਦਬਾਅ ਅਤੇ 2047 ਤੱਕ ਲਗਭਗ 3.2 ਕਰੋੜ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ 2047 ਦਾ ਖਾਕਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦਾ ਮਕਸਦ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾਇਸ਼, ਆਵਾਜਾਈ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਹੈ।
ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 30 ਤੋਂ 40 ਲੱਖ ਨਵੇਂ ਘਰ, ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ 695 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਭਗ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਾਈਕਲ ਟਰੈਕ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਵਧਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ 30 ਤੋਂ 40 ਲੱਖ ਨਵੇਂ ਫਲੈਟ ਅਤੇ ਘਰ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਕਿਫਾਇਤੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਲਈ ਹੋਵੇਗਾ। ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਖਸਤਾਹਾਲ ਇਮਾਰਤਾਂ, ਫਲੈਟਾਂ ਅਤੇ ਕੁਝ ਨਿੱਜੀ ਕਲੋਨੀਆਂ ਦੇ ਪੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ’ਤੇ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਝੁੱਗੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਵੀ ਘਰ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ।
ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਮੈਟਰੋ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦਾ ਮੁੱਖ ਹਿੱਸਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ ਲਗਭਗ 416 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ ਨੂੰ 695 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਸਰਾਏ ਕਾਲੇ ਖਾਨ, ਆਨੰਦ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਗੇਟ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਮਲਟੀਮੋਡਲ ਟਰਾਂਜ਼ਿਟ ਹੱਬ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਟਰੋ, ਬੱਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ Transit Oriented Development (TOD) ’ਤੇ ਖਾਸ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਸਧਾਰਨ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਮੈਟਰੋ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਦੇ ਨੇੜੇ ਘਰ, ਦਫ਼ਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ। TOD ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੀਮਾ 10,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਤੋਂ ਘਟਾ ਕੇ 2,000 ਵਰਗ ਮੀਟਰ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।
ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਈ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁਝ ਖਾਸ ਇਲਾਕਿਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਲੁਟੀਅਨਜ਼ ਬੰਗਲਾ ਜ਼ੋਨ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ ਦੇ ਨੇੜਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਉਚਾਈ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼੍ਰੇਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘਟਾ ਕੇ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸੌਖਾ ਕਰਨ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਿੰਗਲ-ਵਿੰਡੋ ਆਨਲਾਈਨ ਸਿਸਟਮ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਰਕਾਰੀ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਘੱਟ ਲਗਾਉਣੇ ਪੈਣਗੇ। ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ 30 ਮੀਟਰ ਚੌੜੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ’ਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ’ਤੇ ਕੁਝ ਵਪਾਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਲਈ ਨਵੇਂ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਹਸਪਤਾਲ, ਸਿਹਤ ਸਹੂਲਤਾਂ, ਕਮਿਊਨਿਟੀ ਸੇਵਾਵਾਂ, ਗੋਦਾਮ, ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਹੜ੍ਹ ਵਾਲੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਲਈ ਵੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਦਿੱਲੀ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਡਾਟਾ ਸੈਂਟਰ, ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਹੱਬ, ਕੋ-ਵਰਕਿੰਗ ਸਪੇਸ, ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਉਦਯੋਗਿਕ ਪਾਰਕ ਅਤੇ ਕਲਾਉਡ ਕਿਚਨ ਵਰਗੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਨਰੇਲਾ ਨੂੰ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਪਰਕ, ਨਿਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਮੈਡੀਕਲ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਵਾਤਾਵਰਣ ਨੂੰ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਆਂ ਲਗਭਗ 52 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਸਾਈਕਲ ਟਰੈਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੈਦਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਈਕਲ ਸਵਾਰਾਂ ਲਈ ਲਗਭਗ 150 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪਾਰਕ ਕਨੈਕਟਰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਖਾਦਰ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਰਿਜ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖਣ ’ਤੇ ਵੀ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਸ਼ਹਿਰੀ ਵਿਕਾਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਦਰਤੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਵਿੱਚ ਪਾਰਕਿੰਗ ਲਈ ਨਵੀਂ ਵਿਵਸਥਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਹੈ। ਜਨਤਕ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਲਟੀ-ਲੈਵਲ ਪਾਰਕਿੰਗ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਮੈਟਰੋ ਦੇ ਨੇੜੇ ਨਿੱਜੀ ਵਾਹਨਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ। ਕੁਝ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਅਤੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਨੂੰ 24 ਘੰਟੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੀ ਯੋਜਨਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਨਤਕ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹੂਲਤਾਂ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ 2047 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਟੀਚੇ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਲੱਖਾਂ ਨਵੇਂ ਘਰ, ਵੱਡਾ ਮੈਟਰੋ ਨੈੱਟਵਰਕ, ਸਾਈਕਲ ਟਰੈਕ, ਹਰੇ-ਭਰੇ ਖੇਤਰ ਅਤੇ ਨਵੀਆਂ ਆਰਥਿਕ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਪਰ ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਇਸ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੇਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਮਾਸਟਰ ਪਲਾਨ ਦੇ ਐਲਾਨ ਕੀਤੇ ਟੀਚੇ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੀ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਬਿਹਤਰ ਜੀਵਨ-ਸਹੂਲਤਾਂ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ।