ਫਰਾਂਸ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ, ਕਲਾ, ਸਾਹਿਤ, ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ ‘ਕੈਫੇ ਪਰੋਕੌਪ’ (Café Procope), ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕੈਫੇ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 1686 ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅੱਜ ਵਾਂਗ ਵੱਡੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਇੱਥੇ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੌਫੀ, ਚਾਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪੀਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਲੋਕ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਸ ਥਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਬਦਲਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਤੇ ਮਿਲ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਬਣ ਗਈ।
ਪਰੋਕੌਪ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਖਾਸੀਅਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਦੀ ਉਮਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ, ਮੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਮਰਿਆਂ ਨਾਲ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਹਾਣੀਆਂ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਪਰੋਕੌਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਬੋਨਾਪਾਰਟ ਦੀ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਦੋਂ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਅਜੇ ਵੱਡਾ ਸ਼ਾਸਕ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਜਰਨੈਲ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਥਾਂ ’ਤੇ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਲਈ ਆਇਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਬਿੱਲ ਅਦਾ ਕਰਨ ਲਈ ਪੂਰੇ ਪੈਸੇ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਟੋਪੀ ਉੱਥੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਬਾਕੀ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੀ ਟੋਪੀ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ। ਪਰ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਹਿੱਸਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਟੋਪੀ ਲੈਣ ਲਈ ਮੁੜ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਪਰੋਕੌਪ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਟੋਪੀ ਨੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਦੀ ਅਲਮਾਰੀ ਅੰਦਰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਗਾਹਕ ਜਦੋਂ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ’ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਇਸ ਟੋਪੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਜਿਹੀ ਘਟਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਇਹ ਚੀਜ਼ ਸਦੀਆਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਪਰੋਕੌਪ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਇੱਥੇ ਹੀ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਆਏ ਵੱਡੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਬਦਲਾਅ ਨਾਲ ਵੀ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਕੈਫੇ ਸਿਰਫ਼ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਪੀਣ ਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਲੋਕ ਮਿਲਦੇ, ਖ਼ਬਰਾਂ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਪਰੋਕੌਪ ਬਾਰੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਾਲੇ ਕਈ ਲੋਕ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰਾ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਕ, ਰਾਜ-ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਲਈ ਇੱਥੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਿਲਾਲੇਖਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਵੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ।
ਵੋਲਟਰ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਨਾਂ
ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਵੋਲਟਰ ਦਾ ਨਾਂ ਵੀ ਪਰੋਕੌਪ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵੋਲਟਰ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਲੇਖਕ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕ ਸੀ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਸਮਾਜ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਆਜ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵੋਲਟਰ ਇਸ ਕੈਫੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਕੈਫੇ ਲੇਖਕਾਂ, ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ ਦੀਆਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਥਾਵਾਂ ਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਵੋਲਟਰ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ਹੂਰ ਕਹਾਣੀ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇੱਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੌਫੀ ਪੀ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਗਿਣਤੀ 50 ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਕੱਪਾਂ ਤੱਕ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਗੱਲ ਜ਼ਰੂਰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਕੈਫੇ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵੋਲਟਰ ਦਾ ਨਾਂ ਕਿੰਨਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ।
ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਖਾਣ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ
ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਦੋਂ ਪਰੋਕੌਪ ਵਰਗੇ ਕੈਫੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਸਨ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਅੱਜ ਦੇ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਕਾਫੀ ਵੱਖਰੀ ਸੀ। ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮਿਲਣ-ਜੁਲਣ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੋਈ ਇੱਥੇ ਅਖ਼ਬਾਰ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਕੋਈ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖਦਾ, ਕੋਈ ਸਾਹਿਤ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਕੋਈ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਪਰੋਕੌਪ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣੇ ਅਤੇ ਕੌਫੀ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਪੈਰਿਸ ਦੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਬੌਧਿਕ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲੰਮੇ ਦੌਰ ਦੀ ਝਲਕ ਵੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। 1686 ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਅੱਜ ਤੱਕ ਦੁਨੀਆ ਬਹੁਤ ਬਦਲ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਨਾ ਅੱਜ ਵਰਗੀਆਂ ਕਾਰਾਂ ਸਨ, ਨਾ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨ, ਨਾ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਆਧੁਨਿਕ ਸ਼ਹਿਰੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਫਰਾਂਸ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਇਨਕਲਾਬ ਵੇਖਿਆ, ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਦਾ ਉਭਾਰ ਵੇਖਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਨੀਤਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖੇ। ਪੈਰਿਸ ਦੀਆਂ ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਇਮਾਰਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਦਲੀਆਂ, ਪਰ ਪਰੋਕੌਪ ਦਾ ਨਾਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਫ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਕਈ ਸੈਲਾਨੀ ਪੈਰਿਸ ਆ ਕੇ ਇਸ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਦਾ ਦੌਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਉਸੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਖਾਣਾ ਜਾਂ ਕੌਫੀ ਪੀਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਕਦੇ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਲੇਖਕਾਂ, ਵਿਚਾਰਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸੁਣਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਨੈਪੋਲੀਅਨ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਟੋਪੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਹੋਵੇ, ਵੋਲਟਰ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਹੋਣ ਜਾਂ ਫਰਾਂਸੀਸੀ ਇਨਕਲਾਬ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਵਿਚਾਰ-ਚਰਚਾਵਾਂ—ਪਰੋਕੌਪ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹਰ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ 340 ਸਾਲ ਦੇ ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਹ ਇਤਿਹਾਸਕ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਦਿਲਚਸਪੀ ਦਾ ਕੇਂਦਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।