ਭਾਰਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਬਾਹਰ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 10 ਨਵੰਬਰ 2025 ਨੂੰ ਹੋਏ ਧਮਾਕੇ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ (NIA) ਨੇ ਆਪਣੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਦਾਅਵੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਮਲੇ ਦੇ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਜਸਿਰ ਬਿਲਾਲ ਵਾਨੀ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕ ਯੰਤਰ (IED) ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਲਈ ਆਰਟੀਫਿਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ।
NIA ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਵਾਨੀ ਨੇ YouTube ’ਤੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕੇਟ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਖੋਜੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ChatGPT ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਹੋਰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਖਰੀਦ ਵੀ ਆਨਲਾਈਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ। NIA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਥਿਤ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ Signal ਐਪ ’ਤੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਕੁਝ ਕਥਿਤ ਗਰੁੱਪਾਂ ਅਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਮੁਤਾਬਕ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਇਰਫਾਨ ਅਹਿਮਦ ਵਾਗੇ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ Signal ਨੂੰ ਹੋਰ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। NIA ਦਾ ਦੋਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਐਨਕ੍ਰਿਪਟਡ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਐਪਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਕੀਤੀ।
ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ NIA ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁਲਜ਼ਮ ਨੇ ਆਨਲਾਈਨ ਖਰੀਦਦਾਰੀ ਰਾਹੀਂ ਧਮਾਕੇ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕੀਤੀ। ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਖਰੀਦ ਲਈ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਲਜ਼ਮ ਵੱਲੋਂ ਫੰਡ ਮੁਹੱਈਆ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਸਨ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਦਾ ਸਬੰਧ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸੀ। NIA ਨੇ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੱਖ ਮੁਲਜ਼ਮ ਉਮਰ ਉਨ ਨਬੀ ਨੇ ਵਿਸਫੋਟਕਾਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਦੌਰਾਨ ਬਰਾਮਦ ਹੋਏ ਕੁਝ ਡਿਜੀਟਲ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵਿਸਫੋਟਕ ਸਮੱਗਰੀ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੋਸ਼ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਾਬਤ ਹੋਣੇ ਬਾਕੀ ਹਨ।
NIA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮੁਲਜ਼ਮ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਜੋਂ ਦੇਖਦੇ ਸਨ। ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਲ-ਫਲਾਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਕੁਝ ਹੱਥ ਲਿਖਤ ਨੋਟਾਂ ਤੋਂ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੀ। NIA ਨੇ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅੱਤਵਾਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੱਸਦਿਆਂ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਰਾਜ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣਾ ਸੀ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਮਾਮਲੇ ਨੂੰ ਅੰਸਾਰ ਗਜ਼ਵਤ-ਉਲ-ਹਿੰਦ (AGuH) ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਥਿਤ ਮਾਡਿਊਲ ਨੇ ਲਗਭਗ ਡੇਢ ਸਾਲ ਤੱਕ ਹਮਲੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ।
ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਮੁਤਾਬਕ ਮਾਰਚ 2025 ਵਿੱਚ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਨੇੜੇ ਕੁਝ ਕਮਰੇ ਕਿਰਾਏ ’ਤੇ ਲਏ ਸਨ। NIA ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਮਰੇ ਫਲ ਸਟੋਰ ਕਰਨ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਲਏ ਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਹੋਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਜੰਮੂ-ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਨੌਗਾਮ ਵਿੱਚ AGuH ਦੇ ਨਾਮ ’ਤੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪੋਸਟਰ ਲਗਾਉਣ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਵੀ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਈ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। NIA ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਮਰ ਉਨ ਨਬੀ ਨੇ ਧਮਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਕਈ ਵਾਰ ਦੌਰਾ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਏਜੰਸੀ ਨੇ ਦਸੰਬਰ 2023 ਤੋਂ ਮਈ 2025 ਦਰਮਿਆਨ ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਕਈ ਦੌਰਿਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ 30 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਉਮਰ ਨਬੀ ਇੱਕ ਕਾਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਹਰਿਆਣਾ ਦੇ ਨੂਹ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਥਿਤ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਥਾਂ ’ਤੇ ਰਿਹਾ। NIA ਦੇ ਮੁਤਾਬਕ 10 ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੌਰਾਨ ਉਸ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲਾਲ ਕਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਨੇੜੇ ਧਮਾਕਾ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਧਮਾਕੇ ਵਿੱਚ 13 ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਣ ਦੀ ਗੱਲ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ। ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਇੱਕ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਅਗਸਤ 2026 ਦੇ ਆਖਰੀ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ NIA ਵੱਲੋਂ ਦਾਇਰ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਦਾ ਨੋਟਿਸ ਲਿਆ। NIA ਦੀ ਚਾਰਜਸ਼ੀਟ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਦੋਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਹੁਣ ਅਦਾਲਤੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਅਤੇ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਲਗਾਏ ਗਏ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਪੁਸ਼ਟੀ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ।
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ AI ਦੀ ਕਥਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਲਜ਼ਮਾਂ ਨੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਅਤੇ AI ਸਮੇਤ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਕਥਿਤ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਵਰਤਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਮਾਮਲਾ ਇਹ ਸਵਾਲ ਵੀ ਉਠਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਨਲਾਈਨ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਅਤੇ AI ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।