ਮਨੁੱਖ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਭੁਤ ਜੀਵ ਹੈ। ਉਹ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਦੇ ਸੁਪਨੇ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਜੂਝਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਨੁੱਖ ਆਖ਼ਿਰ ਮਨੁੱਖ ਹੀ ਹੈ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਧਾਰਨ ਦਇਆ ਦੇ ਨਾਲ ਸੁਆਰਥ, ਮਹਾਨ ਹਿੰਮਤ ਦੇ ਨਾਲ ਡਰ ਅਤੇ ਡੂੰਘੇ ਪਿਆਰ ਦੇ ਨਾਲ ਈਰਖਾ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
‘Human, All Too Human’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਚੰਗਿਆਈਆਂ, ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ, ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਅਸੀਂ ਸਮਝਦਾਰੀ ਨਾਲ ਫ਼ੈਸਲੇ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਗੁੱਸਾ, ਹੰਕਾਰ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਡਰ ਸਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਵਿਰੋਧਾਭਾਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਦੂਸਰੇ ਸਾਡੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ, ਪਰ ਅਕਸਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਸਤਿਕਾਰ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਬੇਈਮਾਨੀ ਦੀ ਆਲੋਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਸਮਝੌਤੇ ਵੀ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦੀ ਉਮੀਦ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਖੁਦ ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹਿਚਕਚਾਉਂਦੇ ਹਾਂ।
ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੰਕਾਰ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ, ਆਲੋਚਨਾ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਕਦਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਈਰਖਾ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਤਰੱਕੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਲਗਾਤਾਰ ਆਪਣੀ ਤੁਲਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਪਰ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਸਿਰਫ਼ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਪਿਆਰ ਕਰਨਾ, ਮੁਆਫ਼ ਕਰਨਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੇਣਾ, ਰਚਨਾਤਮਕ ਸੋਚ ਰੱਖਣਾ, ਸਿੱਖਣਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨਾ ਹੀ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਅਰਥਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਪਿਆਰ ਭਰਿਆ ਇੱਕ ਵਾਕ ਕਿਸੇ ਦਾ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਮੁੜ ਜਗਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਦਾਰਤਾ ਦਾ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਦਲ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲੋਂ ਮੰਗੀ ਗਈ ਮੁਆਫ਼ੀ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਜੋੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਨੇ ਆਧੁਨਿਕ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਦਿਆਲੂ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ। ਡਿਜੀਟਲ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਾਂ, ਪਰ ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਬੈਠੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਭਾਵਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਅਕਸਰ ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਸਾਦਗੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪਦਾਰਥਕ ਸਫਲਤਾ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਮਹੱਤਵ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਸੰਪੂਰਨ ਬਣਨ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ, ਗਲਤੀਆਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਮਝਣਾ ਸਿੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਆਤਮ-ਚਿੰਤਨ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਸਾਡੀਆਂ ਕਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਸ਼ਾਇਦ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਿਆਣਪ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੀ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਅਦਿੱਖ ਲੜਾਈ ਲੜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਰ ਮੁਸਕਰਾਹਟ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਉਦਾਸੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਵਾਸੀ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਫ਼ੈਸਲਾਕੁੰਨ ਰਵੱਈਆ ਅਪਣਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਵਧੇਰੇ ਸਮਝਦਾਰੀ ਅਤੇ ਹਮਦਰਦੀ ਦਿਖਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਨਾ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ, ਅਸਫਲਤਾਵਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧਦੇ ਰਹਿਣਾ। ਸਾਡੀਆਂ ਕਮੀਆਂ ਸਾਨੂੰ ਬੇਕਾਰ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਡੇ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਹਨ।
ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਸਾਡੀ ਮਹਾਨਤਾ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਜਾਂ ਸੰਪੂਰਨ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਵਧੇਰੇ ਦਿਆਲੂ, ਸਿਆਣੇ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਬਣਨ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ।