ਯੂਕਰੇਨ – ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇਸ ਨੇ ਵਿਆਪਕ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਅਤੇ ਘੇਰੇ ਵਿਚ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਦਾ ਅਸਰ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਚਾਰੇ ‘ਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰੋਨਾਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਕਾਰਨ ਜਿੱਥੇ ਪਿਛਲੇ ਦੋ ਸਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਪੋਸਟ ਕਰੋਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਰਥਚਾਰੇ ‘ਤੇ ਮੱਲ੍ਹਮ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਜੰਗ ਨੇ ਇਸ ਅਭਿਆਸ ਨੂੰ ਸਾਬੋਤਾਜ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਇਆ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਗਿਆ ਹੈ।
ਓਈਸੀਡੀ, ਆਈਐਮਐਫ, ਵਿਸ਼ਵ ਬੈਂਕ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ (21 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ ਜਨਵਰੀ 2022) ਦੌਰਾਨ ਵਿਸ਼ਵ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜੀਡੀਪੀ ਵਿਕਾਸ ਦਰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ 4.5, 4.4, 4.1 ਅਤੇ 3.6 ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾਇਆ ਸੀ। ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ (ਮਾਰਚ ਤੋਂ ਜੂਨ 2022) ਵਿੱਚ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਅਨੁਮਾਨ 3,3.6, 2.9 ਅਤੇ 2.6 ਹਨ।
ਤੇਲ ਦੀ ਮਹਿੰਗਾਈ ਅਤੇ ਘਟਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੇ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਤੁਰਕੀ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਣਕ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਕਾਰਨ ਰੋਟੀ ਦੀ ਕਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਣਕ ਦੀਆਂ ਅਸਮਾਨੀ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਕਾਰਨ ਇਰਾਕ ਵਰਗੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਤਬਾਹੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਹੈ। ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਟਰੇਡ ਯੂਨੀਅਨਾਂ ਦਾ ਹਮਲਾਵਰ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਆਈਐਮਐਫ ਦੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਕ੍ਰਿਸਟਾਲੀਨਾ ਜਾਰਜੀਵਾ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੁੱਧ ਨੇ ਹੋਰ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦਾ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਵਧਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ‘ਚ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੇਗਾ।
ਯੂਕਰੇਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ 30 ਫੀਸਦੀ ਕਣਕ, 19 ਫੀਸਦੀ ਮੱਕੀ ਅਤੇ 80 ਫੀਸਦੀ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਦੇ ਤੇਲ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ 45 ਦੇਸ਼ ਭੋਜਨ ਦੀ ਅਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਨ।
ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ
ਰੂਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਲਗਪਗ 13 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਪੈਟਰੋਲੀਅਮ ਅਤੇ 17 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਕੁਦਰਤੀ ਗੈਸ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਕਾਰਨ ਸਪਲਾਈ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਪੈਣ ਕਾਰਨ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਵਾਧਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ 85 ਫੀਸਦੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦਰਾਮਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਧਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਹੋਰ ਡਾਲਰ ਦਾ ਭੁਗਤਾਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਡਾਲਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਰੁਪਿਆ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦਰਾਮਦ ਮਹਿੰਗਾਈ ਦੇ ਰੂਪ ‘ਚ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸੂਰਜਮੁਖੀ ਤੇਲ ਦੀ ਲੋੜ ਦਾ 70 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵੱਧ ਯੂਕਰੇਨ ਤੋਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਇਹ ਰਾਹਤ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ S&P ਗਲੋਬਲ ਪਲੈਟਸ ਦੇ ਸਰਵੇਖਣ ਅਨੁਸਾਰ, ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਯੁੱਧ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸਾਲ 2021-22 ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਣਕ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਧ ਕੇ 110 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 108 ਮਿਲੀਅਨ ਮੀਟ੍ਰਿਕ ਟਨ ਸੀ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਚੋਟੀ ਦਾ ਕਣਕ ਨਿਰਯਾਤਕ ਦੇਸ਼ ਹੈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਚ ਯੂਕਰੇਨ ਪੰਜਵੇਂ ਸਥਾਨ ‘ਤੇ ਹੈ।