ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਰੂਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਜੀਵਨ, ਸੱਭਿਆਚਾਰ, ਰਿਸ਼ਤੇ, ਹਾਸਾ, ਦੁੱਖ-ਸੁੱਖ ਅਤੇ ਸੋਚ ਝਲਕਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਦਾ ਹਰ ਸ਼ਬਦ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪੱਖ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਵੀ ਹਨ। ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਹ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਣੀ ਇੱਕ ਅਣਚਾਹੀ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੈ?
ਪੰਜਾਬ ਸਮੇਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕਈ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਗੀਤਾਂ, ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਵਿਆਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸੇ-ਮਜ਼ਾਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੱਖੇ ਜਾਂ ਵਿਅੰਗਾਤਮਕ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨਿਤ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਹਲਕਾ-ਫੁਲਕਾ ਬਣਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਦਰਭ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
ਪਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹਾਲਾਤ ਬਦਲੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਆਮ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣਦੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਦੋਸਤਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ, ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ, ਫ਼ਿਲਮਾਂ, ਵੈੱਬ ਸੀਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਕੁਝ ਗੀਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਜਾਂ “ਸਟਾਈਲ” ਵਜੋਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ‘ਤੇ ਵੀ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨਕਾਰਾਤਮਕ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿੰਗ ਅਸਮਾਨਤਾ ਅਤੇ ਅਸੱਤਿਕਾਰ ਵਾਲੀ ਸੋਚ ਨੂੰ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਤਿਕਾਰ ਘਟਣ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
ਇਹ ਵੀ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਭਾਸ਼ਾ ਇੱਕ ਜੀਵੰਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਬਦਲਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਹਰ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਤਰੱਕੀ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਜੇਕਰ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਸ਼ਬਦ ਵਧਣ ਲੱਗਣ ਜੋ ਨਫ਼ਰਤ, ਹਿੰਸਾ ਜਾਂ ਅਪਮਾਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ, ਤਾਂ ਇਹ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
ਪਰਿਵਾਰ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਸੰਵਾਰਨ ਵਿੱਚ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਬੱਚੇ ਵੀ ਉਹੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਹਿਤ, ਮੀਡੀਆ ਅਤੇ ਮਨੋਰੰਜਨ ਜਗਤ ਦੀ ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਜੋ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਸਦਭਾਵਨਾ ਵਧਾਏ।
ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਦੀ ਖੂਬਸੂਰਤੀ ਉਸਦੀ ਸਾਦਗੀ, ਆਪਣੱਤ ਅਤੇ ਮਿੱਠਾਸ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਅਪਮਾਨਜਨਕ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ। ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਅਤੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਰਵਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਸਨਮਾਨ ਨੂੰ ਠੇਸ ਪਹੁੰਚਾਉਣ।
ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਿ ਕੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਭਾਸ਼ਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ, ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਬਣਾਈਏ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਪਛਾਣ ਉਸਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਕੌੜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।