ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ ਇਸਰੋ (ISRO) ਨੇ ਉੱਨਤ ਧਰਤੀ ਨਿਰੀਖਣ ਸੈਟੇਲਾਈਟ EOS-05 ਦੀ ਕਲਾਸ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਦੀ ਤੀਜੀ ਅਤੇ ਆਖਰੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਇਸ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀਹਰੀਕੋਟਾ ਸਥਿਤ ਪੁਲਾੜ ਕੇਂਦਰ ਤੋਂ GSLV-F17 ਰਾਕੇਟ ਰਾਹੀਂ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਸ ਤਾਜ਼ਾ ਸਫਲਤਾ ਨਾਲ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਲਾਸ ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੜਾਅ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਇਸਰੋ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ EOS-05 ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਬਿੰਦੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਐਪੋਜੀ (Apogee) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਤੀਜੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ 7 ਸਤੰਬਰ ਰਾਤ 8:57 ਵਜੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ Liquid Apogee Motor (LAM) ਇੰਜਣ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 1,247 ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਦੇ ਪੂਰਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਸਰੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਉਪਕਰਨ ਆਮ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
EOS-05 ਦਾ ਵਜ਼ਨ ਲਗਭਗ 2,367 ਕਿਲੋਗ੍ਰਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਤੋਂ ਕਰੀਬ 18 ਮਿੰਟ ਬਾਅਦ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ Sub-Geosynchronous Transfer Orbit (Sub-GTO) ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਇਸ ਦੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਕਲਾਸ ਵੱਲ ਲਿਜਾਣ ਲਈ ਕਈ orbit-raising ਪ੍ਰਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਲਾਸ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਦਾ ਪੜਾਅ 5 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ LAM ਇੰਜਣ ਨੂੰ 5,406.4 ਸਕਿੰਟ ਤੱਕ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੋ ਹੋਰ ਪੜਾਅ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੇ ਕਰਕੇ EOS-05 ਨੂੰ Geosynchronous Orbit (GSO) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ 85.5 ਡਿਗਰੀ ਪੂਰਬੀ Orbital Slot ਵੱਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
EOS-05 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਉਪਲਬਧੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਖਾਸ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਹੈ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤ ਵੱਲੋਂ ਕਿਸੇ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਨੂੰ geosynchronous orbit ਤੋਂ ਚਲਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋਵੇਗਾ। EOS-05 ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖੂਬੀ ਇਸ ਦੀ ਤੇਜ਼ ਧਰਤੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਹਰ ਪੰਜ ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਹ ਹਰ 30 ਮਿੰਟ ਵਿੱਚ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਭੂਭਾਗ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਭੇਜਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਦਾ ਰੈਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਲਗਭਗ 42 ਮੀਟਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕੇਗਾ। EOS-05 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਿਰੀਖਣ ਅਤੇ ਰਿਮੋਟ ਸੈਂਸਿੰਗ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਡਾਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ:
- ਖੇਤੀਬਾੜੀ: ਫਸਲਾਂ ਅਤੇ ਖੇਤੀ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ।
- ਵਾਤਾਵਰਣ ਨਿਗਰਾਨੀ: ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ।
- ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ: ਹੜ੍ਹ, ਤੂਫ਼ਾਨ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੁਦਰਤੀ ਆਫ਼ਤਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ।
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ: ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ।
EOS-05 ਨੂੰ 2021 ਵਿੱਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ GISAT-1A ਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਥਾਂ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਤਾਇਨਾਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਦੀ ਧਰਤੀ ਨਿਰੀਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਵਾਧਾ ਹੋਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ। EOS-05 ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਲੈਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਭੂਗੋਲਿਕ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਇਸ ਨੂੰ ਆਫ਼ਤ ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। EOS-05 ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ਪੁਲਾੜ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਉਪਲਬਧੀ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਰਾਹੀਂ ਚੁਣੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਕੁਝ ਮਿੰਟਾਂ ਦੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਭਾਰਤੀ ਭੂਭਾਗ ਦੀ ਨਿਯਮਤ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਧਰਤੀ-ਨਿਰੀਖਣ ਡਾਟਾ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਕਲਾਸ ਉੱਚੀ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਪੜਾਅ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਇਸਰੋ ਦਾ ਧਿਆਨ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀਆਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ਵੱਲ ਰਹੇਗਾ।